Uɣal ɣer yifragen

Deg yixef n ugafa-asamar n Lezzayer · Afrag aɣelnaw d timnaḍin tibezganin

El Kala: sin yigelmimen, aman yemgaradenⴻⵍ ⴽⴰⵍⴰ: ⵙⵉⵏ ⵢⵉⴳⴻⵍⵎⵉⵎⴻⵏ, ⴰⵎⴰⵏ ⵢⴻⵎⴳⴰⵔⴰⴷⴻⵏ

Tonga d agelmim n waman iẓidanen; lḥala-s tettbeddil ilmend n yimiren n useggas, yerna yeqqen ɣer Yilel Agrakal. Ma d Oubeïra, aman-is ttnejmaɛen deg yiwet n temnaḍt war ma sɛan abrid n tuffɣa ɣef udem n wakal. Tikli n waman ur telli ara kifkif deg-sen, d aya i yettaken azal iman-is i temnaḍin tibezganin n El Kala. Imɣan n waman d yigḍaḍ llan gar teɣaltin n ijdi d teɣaltin yesɛan isekla; deg uḥraz s tehri-ines, tella daɣen teẓgi d yilel.

Aman ur lqayen ara d yimɣan n wakal ibezgen, ddaw teɣaltin ur neɛli ara d yigenni yeččuren d yisignawen.
Tamnaḍt tabezgant tameẓẓyant deg Afrag Aɣelnaw n El Kala. Amine Mb · CC BY-SA 4.0
Amkan
Deg yixef n ugafa-asamar n Lezzayer
Tonga
Agelmim n waman iẓidanen i yettbeddilen ilmend n yimiren n useggas, yeqqnen ɣer Yilel Agrakal, deg ufrag aɣelnaw n El Kala
Oubeïra
Agelmim n waman iẓidanen ur nesɛi ara tuffɣa n waman ɣef udem n wakal, s wazal ameqqran i usnerni n waman n ddaw wakal

Tonga d Oubeïra d sin yigelmimen n waman iẓidanen, maca ur ttazzalen ara waman deg wakal-nsen s yiwen n wudem. Lḥala n Tonga tettbeddil ilmend n yimiren n useggas, yerna agelmim yeqqen ɣer Yilel Agrakal; ma d Oubeïra, aman-is ttnejmaɛen deg yiwet n temnaḍt war ma sɛan abrid n tuffɣa ɣef udem n wakal. Ma nebda seg umgired-a, ad nefhem ugar ayen i d-yessmgiriden El Kala; ur nerr ara igelmimen-is d yimukan n uḥbas ɣef yiran kan, wa am wa. Deg yixef-a n ugafa-asamar n Lezzayer, timnaḍin tibezganin qqnent daɣen ɣer teɣaltin yesɛan isekla, teẓgi anda yebzeg wakal d teɣaltin n ijdi.

Tonga d yisekla n yiran-isⵜⵓⵏⴳⴰ ⴷ ⵢⵉⵙⴻⴽⵍⴰ ⵏ ⵢⵉⵔⴰⵏ-ⵉⵙ

Agelmim n Tonga d wakal ibezgen i as-d-yezzin llan deg Afrag Aɣelnaw n El Kala. Aman-is iẓidanen, i yettbeddilen ilmend n yimiren n useggas, akked tuqqna-s ɣer yilel, d amur n yiwen n unagraw ideg llant teɣaltin yesɛan isekla, teẓgi anda yebzeg wakal d teɣaltin n ijdi. Imɣan n waman sɛan azal ameqqran deg wemkan n tudert i d-yettak ugelmim. Asemmuqqel ɣer tehri n waman ur d-yeskan ara kullec; ilaq ad yerr yiwen tamawt ula ɣer yiran d wakal i d-yezzin i ugelmim.

Iḥerunen d yigḍaḍ iwumi qqaren aigrettes ttgen leɛcuc-nsen dagi, akked busard des roseaux, agḍiḍ n ṣṣyada n yimukan ibezgen, d yigḍaḍ-nniḍen n waman, gar-asen kra n leṣnaf i yellan deg umihi n jellu. Asefrurex n yigḍaḍ dagi yettak i Tonga azal iman-is deg ugama. Deg yinig ɣer temnaḍt-a tabezgant, yezmer yiwen ad iẓer amek qqnen waman, imɣan d yimukan n tudert i d-yezzin i ugelmim. Igḍaḍ d amur seg waya akk.

Oubeïra: aman ur nesɛi ara tuffɣa ɣef udem n wakalⵓⵓⴱⴻⵉⵔⴰ: ⴰⵎⴰⵏ ⵓⵔ ⵏⴻⵙⵄⵉ ⴰⵔⴰ ⵜⵓⴼⴼⵖⴰ ⵖⴻⴼ ⵓⴷⴻⵎ ⵏ ⵡⴰⴽⴰⵍ

Deg Oubeïra, aman i ttazzalen ɣef udem n wakal ttnejmaɛen deg yiwet n temnaḍt, ur sɛin ara abrid n tuffɣa ɣef udem n wakal. Deg temnaḍt-a tabezgant, tella daɣen yiwet n tagruma tameqqrant n teɣaltin n ijdi. Tamnaḍt-a tesɛa azal ameqqran iwakken ad kecmen waman ɣer wakal, ad rnun ɣer wid yellan ddaw-as. Ɣas aman n sin yigelmimen d iẓidanen, tuqqna n Tonga ɣer yilel tessemgirid aṭas gar tikli n waman deg yiwen d wayeḍ.

Ula d imɣan sɛan azal-nsen deg Oubeïra. Deg uglam-is n ugelmim, Ramsar yebder takastant n waman, Trapa natans, d unufar awraɣ, Nuphar luteum. Tilin n yimɣan-a d ssebba igerrzen iwakken ad yerr yiwen tamawt i yimɣan i yiman-nsen. Ma terziḍ ɣer ugelmim iwakken ad tfehmeḍ tudert-is d wayen i as-d-yezzin, tzemreḍ ad tefkeḍ i usemmuqqel n yimɣan n waman d wemkan-nsen annect n wakud i tettefkeḍ i usemgarad n leṣnaf n yigḍaḍ.

Asefrurex d useɛeddi n ccetwa mgaradenⴰⵙⴻⴼⵔⵓⵔⴻⵅ ⴷ ⵓⵙⴻⵄⴻⴷⴷⵉ ⵏ ⵛⵛⴻⵜⵡⴰ ⵎⴳⴰⵔⴰⴷⴻⵏ

Igḍaḍ i yesfruxen deg Tonga d wid i d-yettasen ɣer Oubeïra ilmend n yimir n useggas ur ttaken ara yiwen n wudem i snat n temnaḍin-a tibezganin. Deg Oubeïra, llan yigḍaḍ yettɣiman aseggas meṛṛa, rnu ɣur-sen wid i din yesɛeddayen ccetwa: abṛak bu uqerru amellal, awiz amelliɣdi d akurmuran ameqqran. Asmgarad gar wid yettɣiman d wid i d-yettasen deg kra n yimir n useggas yeskan-d ugar n yiwet n tebdart i ten-id-ijemɛen meṛṛa.

Ma d igḍaḍ i tebɣiḍ ad twaliḍ deg yinig-ik, ṣṣber ad k-iɛiwen. Akud i tesɛeddayeḍ deg usemmuqqel n yiwen n uḥric n waman d yimɣan-is, ma yella yelha i yigḍaḍ, yezmer ad ak-d-yefk ugar n umbiwel seg umkan ɣer wayeḍ tettnadiḍ ɣef yiwen n ṣṣenf. Mačči d ismawen n leṣnaf kan i yesɛan azal: amkan anda ttidiren d yimir n useggas sɛan ula d nutni azal. Akka, yezmer yinig ad yili yelha s yigḍaḍ ara yilin din ass-nni, ama d wid i tettṛaǧuḍ ama d wiyaḍ.

Ugar n waman iẓidanenⵓⴳⴰⵔ ⵏ ⵡⴰⵎⴰⵏ ⵉⵥⵉⴷⴰⵏⴻⵏ

Taɣult n uḥraz n ubiyusfir n El Kala tesdukkel deg yiwet n temnaḍt inagrawen n ugama n yilel, n teɣaltin n ijdi, n yigelmimen d teẓgi. Aḥric-is n yilel yesɛa lmerǧan d yimukan i tɣumm tuga n yilel n Posidonia. Ilel yesɛa ihi ula d netta azal-is deg ugama, ɣer tama n yinagrawen n waman iẓidanen yellan daxel n tmurt.

Taɣult-a tettwasumer i UNESCO deg useggas n 1990. Ma nmuqel El Kala s tehri-ines, nezmer ad nefhem amek qqnen gar-asen yimukan n tudert yemgaraden. Aminig yezmer ad yesɛeddi tuget n tirza-s ɣer tama n yiwen n ugelmim, maca ma yefhem ayen akk i d-yezzin i ugelmim, ad iẓer ugar deg wayen yellan zdat-s: aman iẓidanen llan deg temnaḍt ideg llant daɣen teẓgi, tiɣaltin n ijdi d yimukan n tudert n yilel.

Tudert d leqdic ɣer tama n waman d teẓgiⵜⵓⴷⴻⵔⵜ ⴷ ⵍⴻⵇⴷⵉⵛ ⵖⴻⵔ ⵜⴰⵎⴰ ⵏ ⵡⴰⵎⴰⵏ ⴷ ⵜⴻⵥⴳⵉ

Tafellaḥt, tarebga n lmal ɣef wakal wessiɛen, tarebga n tzizwa, aṣeyyed n yiselman d useqdec n teẓgi d kra n leqdicat s wayes ttidiren yimdanen n tɣult n uḥraz. Aman d teẓgi sseqdacen-ten medden deg tudert-nsen n yal ass, rnu ɣer wazal-nsen deg uḥraz n ugama. Tamnaḍt-a ttidiren deg-s medden: mi terziḍ ɣur-s, eǧǧ amkan i leqdic-nsen. Ɣas tesɛeddayeḍ ass-ik tettmuquleḍ igḍaḍ neɣ imɣan n waman, tzemreḍ ad terreḍ ula d tamawt i tudert n yimdanen n temnaḍin i d-yezzin i yigelmimen.

Fren agelmim, syin heggi tirzaⴼⵔⴻⵏ ⴰⴳⴻⵍⵎⵉⵎ, ⵙⵢⵉⵏ ⵀⴻⴳⴳⵉ ⵜⵉⵔⵣⴰ

Yal yiwen seg yigelmimen n Tonga d Oubeïra yettwasekles iman-is deg tebdart n Ramsar n temnaḍin tibezganin. Fren agelmim i yeddan ugar d wayen tebɣiḍ ad twaliḍ, syin steqsi tadbelt n ufrag ɣef yimukan anda yettusireg ad teḥbseḍ, ɣef wayen tebɣiḍ ad txedmeḍ d wamek yella lḥal tura, ula d waman n Tonga i yeqqnen ɣer yimir n useggas. Senqed allalen n usiweḍ d wamek i tettwahegga tuɣalin. Bɛed ɣef leɛcuc d yiran i izemren ad ttwaxerben s sshala, eǧǧ amkan i medden d wallalen-nsen n leqdic, yerna senqed ilugan n ddiwana uqbel ad d-tawiḍ timesmuqqalin neɣ allalen uzzigen n tuṭṭfa n tugniwin. Ǧǧ i yiɣersiwen n lexla ad qqimen ɣef lbeɛd.

Iɣbulaⵉⵖⴱⵓⵍⴰ

Ismawen n yiɣbula d wass n usenqed n yal yiwen llan deg taggara n yal amnir.

Imawlan n tewlafin

Tisekta n tewlafin ttwabeddlent, tiwlafin ttwasuɣalent ɣer WebP. Aseggem n usebter yeskan-d tugzimin n tewlafin; ifuyla ineṣliyen n tewlafin i tzemreḍ ad tessidreḍ ur ttwagezmen ara.

Uɣal ɣer tazwara