ALG DZ · Agama d tgemmi

Ifragen iɣelnawen d yifragen idelsanen n Dzayerⵉⴼⵔⴰⴳⴻⵏ ⵉⵖⴻⵍⵏⴰⵡⴻⵏ ⴷ ⵢⵉⴼⵔⴰⴳⴻⵏ ⵉⴷⴻⵍⵙⴰⵏⴻⵏ ⵏ ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ

Dzayer, tamnaḍt s temnaḍt

Ṭam n yifragen iɣelnawen yettwafernen deg ugafa d sin yifragen idelsanen deg Sahara: fren gar yidurar n yideglen, tiẓegwa n yiri n yilel, igelmimen n waman iẓidanen d temnaḍin ideg yeǧǧa umezruy aɣezfan n yemdanen later-is.

Iẓra imellalen n teftist, ibedden anda ttmagaren d waman izegzawen n turkwaz deg Cap Carbon.
Iẓra ibedden d waman izegzawen n turkwaz deg Cap Carbon, deg ufrag aɣelnaw n Guraya. Halim Ben Khalfallah · CC BY-SA 4.0

Issin

I wacu tebɣiḍ ad tefkeḍ akud-ik?ⵉ ⵡⴰⵛⵓ ⵜⴻⴱⵖⵉⴹ ⴰⴷ ⵜⴻⴼⴽⴻⴹ ⴰⴽⵓⴷ-ⵉⴽ?

Ifragen n yideglen ur ttemcabin ara. Iɣallen n Chréa iɣef tella teẓgi ttjemmaɛen aman i temdinin n tama-s; deg Théniet El Had, ideglen d tisafin llan anda mlalen Ouarsenis d Serssou. Udem n Ǧerǧer yettbeddil ilmend n taɛellayt d tama iɣer zzint tsawenin; deg Belezma, iɣallen d yikessaren n yidurar ttaken i teẓegwa-s idgan yemgaraden. Ɣef yiri n yilel, tiɣaltin n uẓru n lǧir n Guraya llant ɣer tama n Bgayet; deg Taza, tisafin n Guerrouch ad tent-tafeḍ ɣer daxel n tmurt. Ma d El Kala, s yigelmimen-is n waman iẓidanen, efk-as akud akken ad twaliḍ s leɛqel idgan-is n tudert. Fren amkan i k-iɛeǧben, eǧǧ akud akken ad twaliḍ ula d ayen d ameẓyan deg-s.

Ahaggar d Tassili n’Ajjer sran inigen iman-nsen, akken ad tissineḍ timnaḍin n Sahara anda mlalen ugama d yidles. Deg Ahaggar, seg Assekrem i tzemreḍ ad twaliḍ idurar n Atakor; aman n Afilal seddren imɣan d yiselman, ttɛawanen ula d imezdaɣ n temnaḍt. Deg Tassili, aman d waḍu fkan talɣa i uẓru n rmel; unuɣen d talɣiwin yettwanaqcen deg uẓru skanayen-d amek ibeddel ugama d wamek tella tudert n yemdanen. Ifragen-a idelsanen cudden tigemmi tagamant ɣer tgemmi tadelsant deg temnaḍin hrawen. Yiwet n tuffɣa ad ak-tesken yiwen n wudem n temnaḍt. Bdu s yidgan i tebɣiḍ ad tissineḍ akken iwata, mačči s umḍan n yidgan anda ara tḥebseḍ.

Ifragen iɣelnawen

Issin anda llan yidganⵉⵙⵙⵉⵏ ⴰⵏⴷⴰ ⵍⵍⴰⵏ ⵢⵉⴷⴳⴰⵏ

Serwes ṭam n yifragen iɣelnawen n ugafa, syin wali takarḍa n Dzayer meṛṛa akken ad tafeḍ anda llan Ahaggar d Tassili n’Ajjer. Yal taneqqiḍt tetteldi-d amnir.

Agafa n Dzayerⴰⴳⴰⴼⴰ ⵏ ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ

Agafa n Dzayer — ⴰⴳⴰⴼⴰ ⵏ ⴷⵣⴰⵢⴻⵔTineqqiḍin-a skanayent-d kan anda llan yidgan s umata; mačči d inekcam, d tilisa n temnaḍin yettwaḥerzen neɣ d iberdan n tikli. Seqdec takarḍa akken ad tissineḍ anda llan yidgan, mačči akken ad tḍefreḍ yis-s abrid.ChréaǦerǧerThéniet El HadBelezmaTlemsanGurayaTazaEl Kala

Dzayer meṛṛaⴷⵣⴰⵢⴻⵔ ⵎⴻⵕⵕⴰ

Dzayer meṛṛa — ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ ⵎⴻⵕⵕⴰTineqqiḍin-a skanayent-d kan anda llan yidgan s umata; mačči d inekcam, d tilisa n temnaḍin yettwaḥerzen neɣ d iberdan n tikli. Seqdec takarḍa akken ad tissineḍ anda llan yidgan, mačči akken ad tḍefreḍ yis-s abrid.AhaggarTassili n’Ajjer
  1. Chréa
  2. Ǧerǧer
  3. Théniet El Had
  4. Belezma
  5. Tlemsan
  6. Guraya
  7. Taza
  8. El Kala
  9. Ahaggar
  10. Tassili n’Ajjer

Tineqqiḍin-a skanayent-d kan anda llan yidgan s umata; mačči d inekcam, d tilisa n temnaḍin yettwaḥerzen neɣ d iberdan n tikli. Seqdec takarḍa akken ad tissineḍ anda llan yidgan, mačči akken ad tḍefreḍ yis-s abrid.

Takarḍa: ALG DZ. Tilisa n tmurt: Natural Earth (ayla azayez). Isefka n usissen n yidgan: Wikidata d Wikimedia Commons. Natural Earth

Afrag aɣelnaw

Ṭam n yifragen iɣelnawen n ugafaⵟⴰⵎ ⵏ ⵢⵉⴼⵔⴰⴳⴻⵏ ⵉⵖⴻⵍⵏⴰⵡⴻⵏ ⵏ ⵓⴳⴰⴼⴰ

Ayen ara k-d-yessufɣen ɣer ugama yemgarad gar yidurar n teẓgi, tiɣaltin n yiri n yilel d temnaḍin n wakal ibezgen. Issin amkan uqbel ad tferneḍ tuffɣa.

Aṭlas n Blida · Afrag aɣelnaw

Chréa: tamurt n yideglen nnig temdininⵛⵀⵔⴻⴰ: ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵢⵉⴷⴻⴳⵍⴻⵏ ⵏⵏⵉⴳ ⵜⴻⵎⴷⵉⵏⵉⵏ

Idgel n Waṭlas yettimɣur ɣef yiɣallen n Chréa anda tella teẓgi, deg Waṭlas n Blida. Adrar-a yeqqen daɣen ɣer Lezzayer, Blida d Médéa s wudem ur d-nettban ara s waṭas: deg uḥraz-is n ubiyusfir ttjemmaɛen waman i kraḍ n temdinin-a, ayen yesɛan azal meqqren i tudert-nsent. Tirza ɣer teẓgi d tagnit ad twaliḍ daɣen assaɣ-a gar udrar d temdinin.

Ɣer amnir

Afrag aɣelnaw · Tiẓegwa d yimrijen n udrar

Ǧerǧer: tiẓegwa yettbeddilen deg udrarⴵⴻⵔⴵⴻⵔ: ⵜⵉⵥⴻⴳⵡⴰ ⵢⴻⵜⵜⴱⴻⴷⴷⵉⵍⴻⵏ ⴷⴻⴳ ⵓⴷⵔⴰⵔ

Tisafin, izlanen d yideglen n Waṭlas llan deg yimukan yemgaraden n Ǧerǧer; imrijen n temnaḍin tiɛlayin n udrar rennun-d ṣṣenf-nniḍen n yimɣan. Taɛellayt n umḍiq d tama iɣer tezzi tsawent ttɛawanent akken ad nefhem imgaraden-a. Ayen iwulmen ad tmuqleḍ deg udrar-a ur yeḥbis ara ɣer tqacucin-is kan.

Ɣer amnir

Tissemsilt · Afrag aɣelnaw

Théniet El Had: tiẓgi anda mlalen Ouarsenis d Serssouⵜⵀⴻⵏⵉⴻⵜ ⴻⵍ ⵀⴰⴷ: ⵜⵉⵥⴳⵉ ⴰⵏⴷⴰ ⵎⵍⴰⵍⴻⵏ ⵓⵓⴰⵔⵙⴻⵏⵉⵙ ⴷ ⵙⴻⵔⵙⵙⵓⵓ

Di Théniet El Had, i wumi qqaren daɣen El Meddad, tiẓgi n yideglen d tsafin tezga anda mlalen yidurar n Ouarsenis d yizuɣar n Serssou. Taqacuct n Brarit d amkan-is aɛlay akk. Ma d win ibɣan ad yeddu s lewhi di teẓgi, yezmer ad yerr lwelha-s daɣen ɣer tɣbula d yisaffen.

Ɣer amnir

Aɣir n Batna · Idurar n Wawras · Afrag aɣelnaw

Belezma: idgel d tɣaltin n Wawrasⴱⴻⵍⴻⵣⵎⴰ: ⵉⴷⴳⴻⵍ ⴷ ⵜⵖⴰⵍⵜⵉⵏ ⵏ ⵡⴰⵡⵔⴰⵙ

Idgel n Belezma d-yettemɣay deg tɣaltin d tsawenin n uzrar n idurar i d-yellan deg ugraw n idurar n Wawras. Deg tsawenin-is, tella teẓgi, yella udɣal, llan daɣen yimukan yeldin. Aḥraz n ubiyusfir, i wesɛen ugar n ufrag, yesɛa daɣen tafellaḥt ɣer yiḍarren n idurar d yimukan n umezruy; s waya, idurar i d-yezzin i Batna qqnen daɣen ɣer tudert n yimdanen.

Ɣer amnir

Tamurt n Leqbayel · Taftist n yilel Agrakal

Guraya: sin n wudmawen n wedrar n Bgayetⴳⵓⵔⴰⵢⴰ: ⵙⵉⵏ ⵏ ⵡⵓⴷⵎⴰⵡⴻⵏ ⵏ ⵡⴻⴷⵔⴰⵔ ⵏ ⴱⴳⴰⵢⴻⵜ

Adrar n Guraya, nnig n Bgayet, d adrar n yiẓra n lǧir. Tella deg-s tiẓgi n tayda; deg yidis n unẓul, yella ukeṛṛuc d leḥcic, ma d iẓra ibedden n ugafa sɛan imɣan-nsen n teftist. Aḥraz n ubiyusfir ur yeḥbis ara ɣer wedrar-a yellan tama n temdint: deg-s daɣen agelmim n Mézaïa d waman n yilel i yellan deg umalu n lxlij.

Ɣer amnir

Tama n yilel n Ǧiǧel · Afrag aɣelnaw

Taza: seg tama n yilel n Ǧiǧel ɣer teẓgi n tsafinⵜⴰⵣⴰ: ⵙⴻⴳ ⵜⴰⵎⴰ ⵏ ⵢⵉⵍⴻⵍ ⵏ ⴵⵉⴵⴻⵍ ⵖⴻⵔ ⵜⴻⵥⴳⵉ ⵏ ⵜⵙⴰⴼⵉⵏ

Deg Taza, ɣef yilel Agrakal, llan ijṛufen d teftisin; s daxel n tmurt, llan idurar, iɣezran d teẓegwa n tsafin n Guerrouch. Tiẓgi tesɛa azal-is deg tirza ɣer tama n yilel n Ǧiǧel, tirza i iwulmen ad tili war aɣiwel. Yezmer ad k-id-yawi uḥric-a n tmurt ɣer yiɣersiwen n lexla i yellan deg Babors kan, neɣ ɣer wazal n uflin deg uɣrum n yimezdaɣ.

Ɣer amnir

Deg yixef n ugafa-asamar n Lezzayer · Afrag aɣelnaw d timnaḍin tibezganin

El Kala: sin yigelmimen, aman yemgaradenⴻⵍ ⴽⴰⵍⴰ: ⵙⵉⵏ ⵢⵉⴳⴻⵍⵎⵉⵎⴻⵏ, ⴰⵎⴰⵏ ⵢⴻⵎⴳⴰⵔⴰⴷⴻⵏ

Tonga d agelmim n waman iẓidanen; lḥala-s tettbeddil ilmend n yimiren n useggas, yerna yeqqen ɣer Yilel Agrakal. Ma d Oubeïra, aman-is ttnejmaɛen deg yiwet n temnaḍt war ma sɛan abrid n tuffɣa ɣef udem n wakal. Tikli n waman ur telli ara kifkif deg-sen, d aya i yettaken azal iman-is i temnaḍin tibezganin n El Kala. Imɣan n waman d yigḍaḍ llan gar teɣaltin n ijdi d teɣaltin yesɛan isekla; deg uḥraz s tehri-ines, tella daɣen teẓgi d yilel.

Ɣer amnir

Afrag adelsan

Sin yifragen idelsanen n Saharaⵙⵉⵏ ⵢⵉⴼⵔⴰⴳⴻⵏ ⵉⴷⴻⵍⵙⴰⵏⴻⵏ ⵏ ⵙⴰⵀⴰⵔⴰ

Ahaggar d Tassili n’Ajjer sdukklen agama d tgemmi tadelsant. Ssewjed i yal yiwen deg-sen inig iman-is, efk-as akud i as-ilaqen.

Aneẓruf n Lezzayer · Afrag adelsan

Ahaggar: idurar n Atakor d waman n Afilalⴰⵀⴰⴳⴳⴰⵔ: ⵉⴷⵓⵔⴰⵔ ⵏ ⴰⵜⴰⴽⵓⵔ ⴷ ⵡⴰⵎⴰⵏ ⵏ ⴰⴼⵉⵍⴰⵍ

Seg Assekrem, yettban-d ugni n Atakor, ma d tigelmamin n Afilal s waman-nsent, d imukan n tudert deg uneẓruf n Ahaggar. Unuɣen yettwanqren deg yiẓra d tigemmi n lebni n temnaḍt sbanayen-d amezruy n yimdanen deg ufrag-a adelsan. Am tmuɣli ɣef yidurar, amezruy-a yewwi-d ad as-tefkeḍ lweqt-ines.

Ɣer amnir

Anẓul-asamar n Lezzayer · Afrag adelsan

Tassili n’Ajjer: aẓru n yijdi d lǧerrat n ubeddel n Ṣṣeḥraⵜⴰⵙⵙⵉⵍⵉ ⵏ’ⴰⵊⵊⴻⵔ: ⴰⵥⵔⵓ ⵏ ⵢⵉⵊⴷⵉ ⴷ ⵍⴵⴻⵔⵔⴰⵜ ⵏ ⵓⴱⴻⴷⴷⴻⵍ ⵏ ⵚⵚⴻⵃⵔⴰ

Aman cerḍen aẓru n yijdi n Tassili n’Ajjer, syin akkin waḍu yessenqes leḥruc n talɣiwin-is. Deg ugni, unuɣen d tecraḍ skanayen-d ibeddilen-nniḍen: tudert n yiɣersiwen, irmad n yimdanen d umezruy n Ṣṣeḥra. Tiẓegwa n yiẓra d tẓuri ḥerzent yal yiwet amur n umezruy, yemgaraden ɣef wayeḍ maca yeqqen ɣer-s.

Ɣer amnir

Ur ttaẓ ara ɣer yiɣersiwen n lexla; ur ttnal ara taẓuri n uẓru wala ayen d-yeqqimen seg tudert n yemdanen n zik. Suter tasiregt uqbel ad tessawreḍ imdanen. Ḥrez aman i seqdacen imezdaɣ d yiɣersiwen.

Muqel s leɛqel

Kuẓ n tarrayin akken ad tissineḍ ugarⴽⵓⵥ ⵏ ⵜⴰⵔⵔⴰⵢⵉⵏ ⴰⴽⴽⴻⵏ ⴰⴷ ⵜⵉⵙⵙⵉⵏⴻⴹ ⵓⴳⴰⵔ

Ḍfer talɣa n yidurar n Belezmaⴹⴼⴻⵔ ⵜⴰⵍⵖⴰ ⵏ ⵢⵉⴷⵓⵔⴰⵔ ⵏ ⴱⴻⵍⴻⵣⵎⴰ

Deg yidurar n Belezma, tisawenin ur zzint ara akk ɣer yiwet n tama, ayen i yettɛawanen ad ilin yidgan n tudert yemgaraden. Wali tiẓgi n yideglen akked wakal i as-d-yezzin: anda llan yimɣan iwezlan n usɣar, anda yella leḥcic d wanda llan yizra. Ḍfer talɣa n udrar mi ara tettwaliḍ amek ttbedilen yimɣan-is.

Ɣer amnir

Issin tisafin n Tazaⵉⵙⵙⵉⵏ ⵜⵉⵙⴰⴼⵉⵏ ⵏ ⵜⴰⵣⴰ

Deg yiwet n tuffɣa ɣer teẓgi, tzemreḍ ad tefkeḍ tamawt i sin wanawen: tisafin n zzan n Guerrouch d yifernanen n uḥraz. Aflin icudd ula d netta tiẓgi ɣer wayen s wacu ttidiren imezdaɣ n lwilaya n Ǧiǧel. Akka ara twaliḍ azal n teẓgi deg ugama, akked uxeddim n temnaḍt i yeqqnen ɣur-s.

Ɣer amnir

Serwes Tonga d Oubeïraⵙⴻⵔⵡⴻⵙ ⵜⵓⵏⴳⴰ ⴷ ⵓⵓⴱⴻⵉⵔⴰ

Tonga yettbeddil ilmend n yimiren n useggas, yeqqen ɣer yilel; Oubeïra, aman-is ur sɛin ara tuffɣa ɣer berra. Deg sin yigelmimen-a n waman iẓidanen, efk tamawt i wayen i ten-yessemgiriden. Imɣan n waman, ifrax i yetteggen leɛcuc-nsen d wid i d-yettasen deg tegrest ad ak-skenen ugar ɣef tudert i yeqqnen ɣer waman-nsen.

Ɣer amnir

Wali ibeddilen deg uẓru n Tassiliⵡⴰⵍⵉ ⵉⴱⴻⴷⴷⵉⵍⴻⵏ ⴷⴻⴳ ⵓⵥⵔⵓ ⵏ ⵜⴰⵙⵙⵉⵍⵉ

Aman ɣzen aẓru n rmel uqbel ad yessemsawi waḍu talɣiwin-is. Unuɣen d talɣiwin yettwanaqcen deg uẓru skanayen-d ibeddilen s wudem-nniḍen: tugniwin n yiɣersiwen d tid n tudert n yemdanen mmalent-d talliyin yemgaraden.

Ɣer amnir
Iɣallen n yidurar ttwaɣummen s udfel deg Chréa, nnig yisekla iberkanen s yiferrawen am tisgnatin d udfel yellan deg tama n zdat n tugna.
Adfel ɣef yidurar n ufrag aɣelnaw n Chréa, anda tella teẓgi. Hichem amez · CC BY-SA 3.0

Ssewjed tirza-k

Eǧǧ akud ilelli deg uɣawas n yinigⴻⴵⴵ ⴰⴽⵓⴷ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉ ⴷⴻⴳ ⵓⵖⴰⵡⴰⵙ ⵏ ⵢⵉⵏⵉⴳ

Fren amkan n uqqim d tuffɣa i iwulmen agraw. Amnir n usewjed yesdukkel isteqsiyen ara tefruḍ uqbel ad tḥeǧǧzeḍ, seg uwelleh deg ubrid d tegnatin n unekcum n tura, almi d aman, allalen d ubrid n tuɣalin.

Mi ara d-iqreb yinig, senqed amek ara tili tegnawt, amek llant tegnatin deg ussan ineggura, d yiɛlanen unṣiben n umdel n yidgan, ula d yilɣa ɣef tmes n lexla d lḥemlat n waman.

Ɣer amnir

Iɣbulaⵉⵖⴱⵓⵍⴰ

Ismawen n yiɣbula d wass n usenqed n yal yiwen llan deg taggara n yal amnir.

Imawlan n tewlafin

Tisekta n tewlafin ttwabeddlent, tiwlafin ttwasuɣalent ɣer WebP. Aseggem n usebter yeskan-d tugzimin n tewlafin; ifuyla ineṣliyen n tewlafin i tzemreḍ ad tessidreḍ ur ttwagezmen ara.

Uɣal ɣer tazwara