Uɣal ɣer yifragen

Aheggi n tirza · Ifragen iɣelnawen d yifragen idelsanen

Ifragen n Lezzayer: fren ayen tebɣiḍ ad twaliḍ, efk-as akud-isⵉⴼⵔⴰⴳⴻⵏ ⵏ ⵍⴻⵣⵣⴰⵢⴻⵔ: ⴼⵔⴻⵏ ⴰⵢⴻⵏ ⵜⴻⴱⵖⵉⴹ ⴰⴷ ⵜⵡⴰⵍⵉⴹ, ⴻⴼⴽ-ⴰⵙ ⴰⴽⵓⴷ-ⵉⵙ

Tiẓgi n yideglen, tamnaḍt n wakal ibezgen d temnaḍt n Ṣṣeḥra ideg qqnen ugama d yidles, ur srant ara yiwen n wanaw n yinig. Bdu s wayen tebɣiḍ ad twaliḍ s lewhi-k, syin sewjed tuffɣa-nni: amek ara tesɛeddiḍ akud, amek ara taweḍ ɣer umkan, amnir d wayen ara teḥwaǧeḍ.

Iɣallen n yidurar ttwaɣummen s udfel deg Chréa, nnig yisekla iberkanen s yiferrawen am tisgnatin d udfel yellan deg tama n zdat n tugna.
Adfel ɣef yidurar n ufrag aɣelnaw n Chréa, anda tella teẓgi. Hichem amez · CC BY-SA 3.0
Tagrumma
Ṭam n yifragen iɣelnawen yettwafernen d sin n yifragen idelsanen
Aseqdec n tkarḍiwin
Ticraḍ n yimukan s umata, mačči d tiwwura n unekcum, d tilisa neɣ d iberdan n tikli
Uqbel aḥeǧǧez
Senqed tamnaḍt, armud, izemzen d wayen ilaqen ilmend n tɣelnawt-ik

Fren amek tebɣiḍ ad tesɛeddiḍ ass-ik, uqbel ad tḥesbeḍ acḥal n yifragen ara terreḍ deg ubrid-ik. Akud gar yisekla, asmuqel s ṣṣber ɣer tama n waman d yinig i yebnan ɣef tẓuri n yiẓra, yal yiwen s tikli-s. Akud n tawaḍt ɣer umkan d win n tuɣalin sɛan daɣen azal. Aɣawas ideg yella wakud i uḥbas, i usmuqel d ubeddel n ubrid, deg tuget yif win i yeččuren yal tasɛet.

Bdu s wayen i k-yehwanⴱⴷⵓ ⵙ ⵡⴰⵢⴻⵏ ⵉ ⴽ-ⵢⴻⵀⵡⴰⵏ

Deg teẓgi n yideglen, tirza ɣer udrar tettak-ak tagnit ad terreḍ lwelha-k ɣer yal aseklu iman-is. Idurar d tɣaltin n tama n yilel ldin tamuɣli ɣef temnaḍt wessiɛen, ma deg temnaḍin n wakal ibezgen, ayen ara twaliḍ icudd ɣer waman, imɣan d wakud n useggas. Deg ifragen idelsanen n unẓul, tzemreḍ ad tesdukleḍ deg yiwen n yinig talɣiwin n yidurar neɣ iẓra n yijdi d umezruy n yimdanen. Fren ayen i k-yehwan ugar, syin wali acḥal n tikli d yinig i yebɣa ugraw ad yeg i wakken ad t-iwali.

Aḥbas deg umkan n usmuqel d tikli deg udrar, yal yiwen yezmer ad yili d tuffɣa s timmad-is ma yettwahegga akka. Steqsi ɣef wakud n tilawt i teḥwaǧeḍ i tawaḍt ɣer umkan d tuɣalin. Ma tbeddleḍ amkan anda ara teqqimeḍ, ḥseb akud-nni d inig, mačči d akud ilelli. Ma yella uɣawas ur k-yettaǧǧa ara aṭas n wakud berra i ukerrus, kkes yiwen seg yimukan i tebɣiḍ ad terzuḍ. Tagrumma-agi tettak-ak ifranen yemgaraden, mačči d tazerrayt n yimukan ilaq ad tɛeddiḍ fell-asen meṛṛa.

Ifragen iɣelnawen, ifragen idelsanen d tsekkiwin-nniḍen n uḥrazⵉⴼⵔⴰⴳⴻⵏ ⵉⵖⴻⵍⵏⴰⵡⴻⵏ, ⵉⴼⵔⴰⴳⴻⵏ ⵉⴷⴻⵍⵙⴰⵏⴻⵏ ⴷ ⵜⵙⴻⴽⴽⵉⵡⵉⵏ-ⵏⵏⵉⴹⴻⵏ ⵏ ⵓⵃⵔⴰⵣ

Tafrant n ALGDZ tejmeɛ ṭam n yifragen iɣelnawen d sin n yifragen idelsanen. Ahaggar d Tassili n’Ajjer d ifragen idelsanen; anagraw i ten-id-yessuddes deg Lezzayer yessdukel agama d yidles deg yiwet n temnaḍt. Amgired-agi yesɛa azal mi ara theggiḍ inig s yimukan ideg ttidiren yemdanen, yerna llan deg-sen yidles d wayen d-ǧǧan lejdud, mačči kan d yimukan n ugama yettwaḥerzen.

Ahil « Amdan d ubiyusfir » n UNESCO icudd aḥraz n ugama ɣer tussna d wamek i d-ttawin yemdanen aɣrum-nsen. Aḥraz n ubiyusfir yezmer ad yesɛu daxel-is afrag aɣelnaw, yerna ad yeṭṭef tamnaḍt tawesɛant ugar. Deg Tassili, tiririt ɣer Tigemmi Tamaḍlant terza amkan n yidles d ugama yesɛan tilisa yettwaḥedden. Ismawen n Ramsar ttunefken i temnaḍin n wakal ibezgen yettwafernen, gar-asent imukan n yigelmimen yesɛan ismawen-nsen. Yal isem, ɣer-it s yiswi-is d wakal i yerza deg wallaɣ-ik; ma yella tirza tettwasireg tura, ta d asteqsi-nniḍen.

Steqsi ɣef umkan, azemz d urmudⵙⵜⴻⵇⵙⵉ ⵖⴻⴼ ⵓⵎⴽⴰⵏ, ⴰⵣⴻⵎⵣ ⴷ ⵓⵔⵎⵓⴷ

Asteqsi yeshel ad as-d-ttunefk tiririt ma tban-d temnaḍt anda tebɣiḍ ad truḥeḍ d wayen tebɣiḍ ad txedmeḍ. Ini i tenebdalt n ufrag neɣ i win i d-yessuddusen tuffɣa melmi tebɣiḍ ad tinigeḍ, anwa ara d-yeddu yid-k d wayen tebɣiḍ ad txedmeḍ. Steqsi ɣef tsiregt n tirza tura, ma ilaq umnir, d wayen ara yemgaraden ilmend n tɣelnawt-ik neɣ n ugraw. Ma d tuffɣa yettwasuddsen, ḥedded-d umkan n temlilit, amek ara truḥeḍ d wamek ara d-tuɣaleḍ, akked ssuma d tilin n wayen akk i ilaqen i tirza.

UNESCO, deg uglam-is n usefrek n umkan n Tassili i yellan deg Tigemmi Tamaḍlant, temmeslay-d ɣef tirziwin yettwaɛassen d yimniren unsiben i yigrawen n yinebgawen. Bedd ɣef talɣut-agi mi ara testeqsiḍ ɣef wamek yettwasireg ad tettwasuddes tirza-k tura. Ur ḥesseb ara belli lqaɛda n umnir d tin ara tafeḍ deg yimukan-nniḍen. Aɣawas n yinig ilaq ad d-yesken imukan ara terzuḍ, ad d-yessegzi tikli i k-yettraǧun, tigezmin n ubrid s ukerrus d wamek ara tesɛeddiḍ iḍan.

Bedd aɣawas aneggaru ɣef tegnatin n umkanⴱⴻⴷⴷ ⴰⵖⴰⵡⴰⵙ ⴰⵏⴻⴳⴳⴰⵔⵓ ⵖⴻⴼ ⵜⴻⴳⵏⴰⵜⵉⵏ ⵏ ⵓⵎⴽⴰⵏ

Fren llebsa d teɣzi d lǧehd n tuffɣa ilmend n wayen d-qqaren ɣef tegnawt d wamek i yella umkan deg wussan ineggura. Tugna n yideglen s udfel teskan-d yiwen n wakud kan; uqbel ad teffɣeḍ, ayen yesɛan azal d amek i yella udrar tura. Steqsi ɣef lḥala n yiberdan, imukan yettwamedlen d yal amkan anda ilaq ad tɛeddiḍ deg waman deg ubrid i tferneḍ.

Iwellihen n Uɣlif n temsal tiberraniyin, n Commonwealth d usnerni n Tgelda Yedduklen (FCDO), i yettwaɣran ass n 2 Tuber 2026, bdren lxeṭṛ n tmes deg lexla deg unebdu d lehmal n waman amihaw deg kra n temnaḍin n Lezzayer. Qrib ad tinigeḍ, wali ilɣa n umihi n tura, ḍfer iwellihen n yidabu n temnaḍt. Eǧǧ deg uɣawas-ik tagnit ad tesɛeṭṭleḍ neɣ ad tbeddleḍ tuffɣa. Aḥeǧǧez d sebba i wakken ad tɛiwdeḍ asenqed, mačči d sebba i wakken ad tkemmleḍ ma beddlent tegnatin.

Sewjed aɣawas ara ikemmlen ula ma yeɣli uẓeṭṭaⵙⴻⵡⵊⴻⴷ ⴰⵖⴰⵡⴰⵙ ⴰⵔⴰ ⵉⴽⴻⵎⵎⵍⴻⵏ ⵓⵍⴰ ⵎⴰ ⵢⴻⵖⵍⵉ ⵓⵥⴻⵟⵟⴰ

Iwellihen-nni n FCDO qqaren daɣen belli deg temnaḍin ibaɛden, aẓeṭṭa n tilifun n ufus yezmer ad yili tikkwal kan neɣ ur yelli ara akk, yerna tikarḍiwin deg Internet zemrent ad sɛunt tuccḍiwin. Ma tebɣiḍ ad tinigeḍ ɣer umkan ibaɛden, steqsi win i d-yessuddusen inig amek ara tettmeslayem gar-awen d wamek ara tettwasuddes tallalt ma teḍra-d kra n tegnit n umihi. Fru yid-s ayen ara yilin ma yewweḍ ugraw d aɛeṭṭel, eǧǧ aɣawas n yinig d wakud n tuɣalin i tettraǧuḍ ɣer yiwen i tettamneḍ. Asekles n tkarḍa i useqdec war anekcum ɣer Internet yettɛawan deg wugur n uẓeṭṭa kan ma tella takarḍa-nni s timmad-is twulem i ubrid.

Seqdec tikarḍiwin n tegrumma-agi i userwes n yimukan. Ticraḍ-nsent skanayent-d anida llan s umata; ur d-skanayent ara tiwwura n unekcum, tilisa n temnaḍin yettwaḥerzen neɣ iberdan n tikli. Awi-d talɣut yerzan abrid n tuffɣa-k s timmad-is, fru amek ara d-tuɣaleḍ uqbel ad teffɣeḍ.

Senqed allalen uzzigen uqbel ad ten-tesserseḍ deg uqrabⵙⴻⵏⵇⴻⴷ ⴰⵍⵍⴰⵍⴻⵏ ⵓⵣⵣⵉⴳⴻⵏ ⵓⵇⴱⴻⵍ ⴰⴷ ⵜⴻⵏ-ⵜⴻⵙⵙⴻⵔⵙⴻⴹ ⴷⴻⴳ ⵓⵇⵔⴰⴱ

Uqbel ad d-tawiḍ timesmuqqalin n lebɛid (lǧumel), atiliskup, asafag war anehhar neɣ allalen uzzigen n usewweṛ, steqsi adiwan n Lezzayer ɣef wayen ilaqen i unekcum-nsen ɣer tmurt. Iwellihen n FCDO i yettwaɣran i umnir-agi qqaren-d belli asekcem n tsekkiwin-agi n wallalen yesra tasiregt. Mi ara testeqsiḍ, semmi-d allalen-ik s tiseddi, yerna steqsi iman-is ma yettwasireg useqdec-nsen deg umkan ara terzuḍ. Ayagi yesɛa azal i tirza n usmuqel ɣer yifrax akken i tirza i yettwaheggan i usewweṛ.

I tikli, fren isebbaḍen d llebsa i iwulmen i wakal d tegnawt. Sewjed aman n tissit i tuffɣa meṛṛa, awi yid-k ayen ara k-iḥerzen seg yiṭij anda ilaq, senqed daɣen ayen iɣef ara teḥsbeḍ i wakken ad d-tawiḍ ayen teḥwaǧeḍ deg ubrid. Tigelmimin d tliwa n ugama d aḥric seg twennaḍt-nsent, yerna yezmer ad ilin wid-nniḍen i tent-iseqdacen; ḥseb-d aman deg uheggi n yinig-ik.

Ḥader iɣersiwen d unuɣen, qader tudert n yimdanenⵃⴰⴷⴻⵔ ⵉⵖⴻⵔⵙⵉⵡⴻⵏ ⴷ ⵓⵏⵓⵖⴻⵏ, ⵇⴰⴷⴻⵔ ⵜⵓⴷⴻⵔⵜ ⵏ ⵢⵉⵎⴷⴰⵏⴻⵏ

Wali iɣersiwen n lexla si lebɛid, eǧǧ lmakla ur tt-ttaweḍ ara ɣur-sen. Deg temnaḍin n wakal ibezgen, ur kecčem ara ɣer yimukan n leɛcuc neɣ ɣer imɣan i yeshel ad ttwafesden. Tirza s ṣṣber tettak-ak akud ad twaliḍ ayen yellan ass-nni. Ur asen-ttak ara lmakla, ur asen-tturarr ara tiɣriwin yettwaskelsen, ur ten-tḍeffir ara i wakken ad d-tesnulfuḍ timlilit yid-sen.

Taẓuri ɣef yiẓra tesra daɣen leḥder-agi. Ur ttnal ara udem n uẓru: ur ɛeddi ara s ufus neɣ s wallal ɣef izirigen-is, ur t-sbizeg ara, ur tteg ara fell-as ticraḍ i wakken ad d-teslhuḍ tugna. Tiɣawsiwin i d-yeqqimen si zman aqbur, eǧǧ-itent anda llant. Ɣer tama n yimukan n tmezduɣt d wakal anda xeddmen yemdanen, suter tasiregt uqbel ad tessiwreḍ imdanen neɣ ad tkecmeḍ ɣer umkan n wayla n yiwen; ma nnan-ak ala, qbel-it. Ur ssekcam ara ṣṣabun neɣ iḍumman ɣer waman n ugama, ladɣa anda ttidiren fell-asen yimezdaɣ.

Mi ara tḥeǧǧzeḍ, sakin tɛiwdeḍ uqbel tuffɣaⵎⵉ ⴰⵔⴰ ⵜⵃⴻⴵⴵⵣⴻⴹ, ⵙⴰⴽⵉⵏ ⵜⵄⵉⵡⴷⴻⴹ ⵓⵇⴱⴻⵍ ⵜⵓⴼⴼⵖⴰ

Senqed ayen ilaqen tura i unekcum ɣer Lezzayer d lvisa ilmend n tɣelnawt-ik, iwellihen n unabaḍ n tmurt-ik ɣef yinigen ɣer temnaḍin yemgaraden, d ma yella uḍman-ik yerza timnaḍin d yirmad i tferneḍ. Iwellihen n Tgelda Yedduklen i yettwasqedcen dagi d taɣbalut yesɛan azemz-is; ur ttbeddilen ara isenqaden-agi i ilaqen i yal yiwen. Steqsi idabu n Lezzayer ɣef wayen i yettwaḥedden tura deg umussu seg umkan ɣer wayeḍ, ḍfer iwellihen unsiben.

Qrib ad teffɣeḍ, ales asenqed n ubrid, n tsiregt d wayen yellan deg umkan seg wallalen d yimukan i tesra tirza, ɣer tenebdalt iwatan neɣ ɣer win i d-yessuddusen tuffɣa. Wali ma yal yiwen deg ugraw yefhem lǧehd ara d-ittusutren d uɣawas n tuɣalin. Ma mazal kra seg wayen ilaqen ur yettwafra ara, beddel aɣawas n yinig i tesbeddeḍ alamma tewweḍ-ak-d tririt ibanen.

Iɣbulaⵉⵖⴱⵓⵍⴰ

Ismawen n yiɣbula d wass n usenqed n yal yiwen llan deg taggara n yal amnir.

Imawlan n tewlafin

Tisekta n tewlafin ttwabeddlent, tiwlafin ttwasuɣalent ɣer WebP. Aseggem n usebter yeskan-d tugzimin n tewlafin; ifuyla ineṣliyen n tewlafin i tzemreḍ ad tessidreḍ ur ttwagezmen ara.

Uɣal ɣer tazwara