- Adeg
- Taftist n yilel Agrakal n tmurt n Leqbayel, deg ugafa-amalu n Bgayet
- Amkan akk ɛlayen
- Adrar yettaweḍ 672 n lmitrat deg Lberǧ n Guraya
- Aḥraz awesɛan
- Deg-s agelmim n Mézaïa d yiwet n tɣult n yilel deg umalu n lxlij n Bgayet
Adrar n Guraya yella deg ugafa-amalu n Bgayet; yettaweḍ 672 n lmitrat deg Lberǧ n Guraya. Adeg-is tama n temdint d yilel Agrakal yessemlal lɛali n wedrar d teftist, d ayen i t-yessemgiriden. Iẓra n lǧir ur sɛin ara yiwen n wudem: llan wakalen i tɣumm teẓgi, idisan n unẓul anda yella ukeṛṛuc d leḥcic, d yiẓra ibedden n ugafa anda llan yimɣan n teftist i ten-yessemgiriden.
Afrag aɣelnaw d uḥraz n ubiyusfir sɛan i sin isem n Guraya, yerna kra n wakal-nsen d yiwen. Aḥraz wessiɛ ugar n wedrar n teftist i yettwassnen s talɣa-s: yesɛa daɣen agelmim n Mézaïa d uḥric n yilel. S wakka, tamnaḍt n Guraya ur teqqim ara kan deg talɣa n wedrar i yettwassnen ugar.
Idisan iqublen anẓul d yiẓra ibedden n ugafaⵉⴷⵉⵙⴰⵏ ⵉⵇⵓⴱⵍⴻⵏ ⴰⵏⵥⵓⵍ ⴷ ⵢⵉⵥⵔⴰ ⵉⴱⴻⴷⴷⴻⵏ ⵏ ⵓⴳⴰⴼⴰ
Tayda n Ḥaleb temɣi ɣef yiẓra n lǧir n wedrar n Guraya. Deg yidis n unẓul, d akeṛṛuc n kermes d yimɣan n leḥcic i d-yettbanen s waṭas. Deg ugafa, ɣef wakal iweɛren d yiẓra ibedden, ttemɣin-d yimɣan n teftist yemgaraden ɣef wid n unẓul. S tmgarda-a, yelha ad tmuqleḍ ɣer wanta tama i iqubel yidis, mačči kan acḥal ɛlay.
Ma d udem n tmurt i tebɣiḍ ad twaliḍ deg tuffɣa-k, muqel amek mgaraden yidisan-a n yiwen n wedrar. Tama anda teggut tayda ad ak-d-tesken udem n Guraya yemgaraden ɣef win n yiẓra ibedden n ugafa. Tzemreḍ ad ten-tserwseḍ deg yiwet n tmuɣli wessiɛen, neɣ ad terreḍ tamawt i yimɣan i d-tettmagareḍ ɣef ubrid i tferneḍ i tikli. S wakka, iswi n tuffɣa ur d-yettili ara kan d asaweḍ ɣer umkan ɛlayen.
Tayda, azemmur d yimudaɣ n teftistⵜⴰⵢⴷⴰ, ⴰⵣⴻⵎⵎⵓⵔ ⴷ ⵢⵉⵎⵓⴷⴰⵖ ⵏ ⵜⴻⴼⵜⵉⵙⵜ
Azemmur, axerṛub, cilmun d yisekla n lfesṭaq llan ɣer tama n tayda deg yimɣan n teẓgi n uḥraz. Yella daɣen umadaɣ n tmura n yilel Agrakal, i d-yettɣummun akal s yiceṭṭaben, d ṣṣenf-nniḍen n yimɣan n temnaḍt. Iḥricen n Guraya i tɣumm teẓgi sɛan ihi imɣan yemgaraden; awal « tiẓgi n tayda » ur d-yeskan ara akk ayen yellan deg-sen.
Tiẓgiwin-a d yimudaɣ d imukan anda ttidiren yibkan n Tmazɣa daɣen. Assaɣ gar yimɣan i d-yettɣummun akal d yiɣersiwen yesɛa azal ula deg tuffɣa ɣer teftist: adrar yesɛa tudert-is deg daxel, mačči kan udem iqublen ilel. Awi-d lweqt i tmuɣli ɣer yimɣan, akken ad tfehmeḍ assaɣ-a; iɣersiwen ad qqimen d aḥric n wadeg ideg ttidiren, mačči d iswi n tuffɣa n wass.
Mézaïa d waman n lxlijⵎⴻⵣⴰⵉⴰ ⴷ ⵡⴰⵎⴰⵏ ⵏ ⵍⵅⵍⵉⵊ
Agelmim n Mézaïa d aḥric n uḥraz n ubiyusfir, am yiwet n tɣult n yilel i d-yezgan deg umalu n lxlij n Bgayet. Ihi, aḥraz n Guraya ur yeḥbis ara ɣer yiẓra ibedden n teftist. Agelmim yerna i uḥraz tamnaḍt n wakal i yebzeg, ma d aḥric n yilel yessawaḍ-it ɣer waman n yilel Agrakal.
Imukan-a ur mcabin ara, ula d ayen ara tmuqleḍ mi ara teffɣeḍ deg tama n Bgayet yemgarad seg yiwen ɣer wayeḍ. Win i yettḥemmlen tiɣaltin d talɣiwin n yidurar yezmer ad yerr adrar d iswi amezwaru n tuffɣa-s; win yettnadin ɣef timnaḍin anda yebzeg wakal, agelmim n Mézaïa yesɛa amkan-is deg wahil-is. Axir ad tefkeḍ azal i yal tamnaḍt, wala ad tɛerḍeḍ ad twaliḍ akk imukan yemgaraden n uḥraz deg yiwet n tuffɣa.
Tiɣula n uḥraz d twuri-nsentⵜⵉⵖⵓⵍⴰ ⵏ ⵓⵃⵔⴰⵣ ⴷ ⵜⵡⵓⵔⵉ-ⵏⵙⴻⵏⵜ
S usumer-is deg 2004, Guraya yekcem ɣer uẓeṭṭa n UNESCO « Amdan d ubiyusfir ». Aḥraz yebḍa d tiɣula, yal yiwet s twuri-s deg uḥareb ɣef ugama. Ammas n uḥraz d taɣult n uḥraz uqsiḥ n ufrag aɣelnaw; tiɣula n ummesten ttɛawanent ad yettwaḥrez, ma d taɣult n uɛeddi, llan deg-s yibniyen d wallalen n usnubi.
S ubḍu-a, llan yimukan n tudert yettwaḥerzen s leḥder aqsiḥ, llan daɣen yimukan i lecɣal n yimdanen. Assaɣen n tudert deg teẓgi, tawennaḍt n yilel d wamek i d-ttawin yimezdaɣ n tuddar aɣrum-nsen, akk sɛan amkan deg tarrayt n uḥareb ɣef ugama n uḥraz n ubiyusfir. Maca, ɣas afrag aɣelnaw d uḥraz n ubiyusfir sɛan kra n wakal d yiwen, mgaraden deg tlisa-nsen d useddu-nsen. Yelha ad teḥsuḍ tamgarda-a mi ara tferneḍ tamnaḍt ara terzuḍ.
Tamɛict deg yidisan n wedrarⵜⴰⵎⵄⵉⵛⵜ ⴷⴻⴳ ⵢⵉⴷⵉⵙⴰⵏ ⵏ ⵡⴻⴷⵔⴰⵔ
Tuddar d tɣaltin yettwakrazan d aḥric n temnaḍt n Guraya. Deg tfellaḥt n yidurar d tɣaltin, llan urebbi n tzizwa d uẓẓu n yisekla n lfakya. Deg temnaḍt s umata, ttjara d lḥirfat n ufus sɛant ula d nutenti amkan deg wayen i d-ttawin yimdanen i tmeddurt-nsen. S tuddar-a d lecɣal-a, tamuɣli ɣer wedrar ur teqqim ara kan ɣef yiẓra d yimɣan: adrar yellan tama n Bgayet d amkan anda ttidiren yimdanen yerna xeddmen.
I tikli, seqsi tadbelt n ufrag akken ad tḥeqqeḍ abrid, taɣult anda yettwasireg uɛeddi, d tigdal d tewtilin i yellan tura; ma tebɣiḍ ad tqerbeḍ ɣer Lberǧ n Guraya, seqsi ula ɣef ubrid-nni. Fren isebbaḍ i ilaqen i wakal ara taɣeḍ, awi aman, ssewjed amek ara d-tuɣaleḍ; aqerreb n temdint mačči d lmizan i lǧehd ara teḥwaǧeḍ. Eǧǧ iɣersiwen n lexla deg lehna, ur ttefk ara lmakla i yibkan ula d tikelt. Qader akal yettwakrazan d yimukan n teɣras n tzizwa, yerna seqsi s iman-is ɣef tewtilin n ukeččum ɣer ugelmim n Mézaïa neɣ ɣer yal abni neɣ amkan yettwaheggan i tebɣiḍ ad terzuḍ.













