- Amkan
- Aɣir n Batna, deg ugraw n idurar n Wawras
- Udem n tmurt
- Imukan n yidgel n Waṭlas deg tmurt n tɣaltin d tsawenin, akked udɣal, tuga, lǧruf d yiẓra i d-ɣlin ɣef tsawenin
- Aḥraz n ubiyusfir
- Asumer i UNESCO deg useggas 2015
Tiɣaltin n uzrar n idurar n Belezma ttarrant tisawenin-is yal yiwet ɣer tama. Tiẓgi tettaǧǧa amḍiq i udɣal d tmura n tuga; lǧruf d yiẓra i d-ɣlin ɣef tsawenin rennun imukan-nniḍen n tudert deg uḥraz. Idgel n Waṭlas, yiwen seg yisekla i d-yemmalen Awras, d aḥric seg tmurt-a yemgaraden wudmawen. Iwakken ad tfehmeḍ tiẓgi n Belezma, tamurt i as-d-yezzin tesɛa azal am yisekla-nni yakan. Tafellaḥt ɣer yiḍarren n idurar teskanay daɣen amek i teqqen tudert n yimdanen ɣer wedrar.
Azrar n idurar deg Wawrasⴰⵣⵔⴰⵔ ⵏ ⵉⴷⵓⵔⴰⵔ ⴷⴻⴳ ⵡⴰⵡⵔⴰⵙ
Belezma yezga deg uɣir n Batna, deg tsawenin n uzrar n idurar i d-yellan deg ugraw n idurar n Wawras. Afrag aɣelnaw d adeg agejdan n tirza ɣer wedrar. Aḥraz n ubiyusfir n Belezma, i wesɛen ugar n ufrag, yessemlal imukan n tudert n yimɣan d yiɣersiwen akked leqdicat i d-yettaken aɣrum i yimezdaɣ ɣer yiḍarren n idurar. Yettwasumer i UNESCO deg useggas 2015. Ma twalaḍ tamnaḍt s lekmal-is, ad k-tɛiwen mi ara tferneḍ ayen iɣef ara terreḍ lwelha-k deg usikel: tzemreḍ ad tferneḍ tiẓgi n yidgel, neɣ ad tinadiḍ ɣef wassaɣ gar idurar d tmura n tfellaḥt i asen-d-yezzin.
Tiẓgi tettabaɛ talɣa n tmurtⵜⵉⵥⴳⵉ ⵜⴻⵜⵜⴰⴱⴰⵄ ⵜⴰⵍⵖⴰ ⵏ ⵜⵎⵓⵔⵜ
Imukan ideg d-yettemɣay yidgel n Belezma sɛan udem-nsen iman-nsen gar tẓegwa n yidgel n Lezzayer. Tiɣaltin d tsawenin i yettmuqulen ɣer tamiwin yemgaraden ttaken amḍiq i waṭas n leṣnaf n yimukan n tudert. Ɣef waya, tisawenin iɣef d-tekker teẓgi d aḥric seg tmurt tameqqrant ideg myilin yimɣan d yimukan yeldin. Umuqqel n wamek i myilin yimukan-a yezmer ad yesɛu azal am umuqqel n yiwen n ugraw n yisekla.
Deg uḥraz llan isaffen akken llan idurar; llan daɣen ifriwen d yimukan n ukkas n lmeɛden, akked lǧruf d yiẓra i d-ɣlin ɣef tsawenin. Tiẓgi d yiwen kan n uḥric n tmurt-a. Mi ara teffɣeḍ ɣer teẓgi, err lwelha-k ɣer yimukan anda ttaǧǧan yisekla amḍiq i udɣal d tuga. S umuqqel n ubeddel-a n yimɣan, tzemreḍ ad tḍefreḍ talɣa n wedrar.
Amḍiq i leɛcuc n yigḍaḍⴰⵎⴹⵉⵇ ⵉ ⵍⴻⵄⵛⵓⵛ ⵏ ⵢⵉⴳⴹⴰⴹ
Belezma d adeg yesɛan azal meqqren deg Wawras i yigḍaḍ n ṣṣyada i din yetteggen leɛcuc-nsen. Deg kra n yiḥricen n uḥraz, tella talwit, mgaraden yimukan n tudert, yerna ulac imezdaɣ. Ayen-a yettɛawan ad nefhem azal n yimukan-nni i yigḍaḍ-a. Imukan i yettbanen beɛden ɣef leqdic n yimdanen sɛan tawuri-nsen deg unagraw n tudert n wedrar.
Mi ara twaliḍ talɣa n wedrar, cfu daɣen ɣef yimukan n leɛcuc. Lǧruf d yimukan yeldin ur skanayen ara kan talɣa n tmurt; d imukan n tudert daɣen i yiɣersiwen n lexla. Ɣas ma ur d-banen ara yigḍaḍ, yella aṭas ara twaliḍ deg wass i tesɛeddaḍ tettmuquleḍ assaɣen-a. Imukan n leɛcuc-nsen d aḥric seg wayen yettaken azal i Belezma; ad nefhem ugar tamnaḍt ma nefhem azal-nsen.
Tafellaḥt ɣer yiḍarren n idurarⵜⴰⴼⴻⵍⵍⴰⵃⵜ ⵖⴻⵔ ⵢⵉⴹⴰⵔⵔⴻⵏ ⵏ ⵉⴷⵓⵔⴰⵔ
Tafellaḥt tella ɣer yiḍarren n idurar deg uḥraz i wesɛen ugar n ufrag. Lḥubub d ttrebga n lmal llan gar wayen i d-yettaken aɣrum i yimezdaɣ. Aẓẓu n yisekla n lfakya d ttrebga n tzizwa d aḥric daɣen seg leqdic n tmurt-a. Leqdicat-a skanayen belli tiẓgi tella deg temnaḍt ideg ttidiren medden, anda idurar d tmura n tfellaḥt ur sɛin ara yiwen n useqdec.
Afexxar d uẓeṭṭa n tẓerbay n taḍuṭ rennun ṣṣenɛa n ufus ɣer leqdicat-a. Amsikel i yebɣan ad issin Awras yezmer ad isteqsi ɣef leqdicat-a, rnu ɣer unadi ɣef yimukan n yidgel. Ma tefkiḍ akud i sin deg usikel-ik, tzemreḍ ad twaliḍ amek i d-ttawin yimdanen aɣrum-nsen deg temnaḍt, akked wamek i ttbeddilen yimɣan seg tsawent ɣer tayeḍ.
Tisyar n waman d lǧerra n tmezduɣt taqburtⵜⵉⵙⵢⴰⵔ ⵏ ⵡⴰⵎⴰⵏ ⴷ ⵍⴵⴻⵔⵔⴰ ⵏ ⵜⵎⴻⵣⴷⵓⵖⵜ ⵜⴰⵇⴱⵓⵔⵜ
Tisyar n waman n R’Hawet d yixriben n Abdous Oued Chaâba llan gar yimukan n umezruy n uḥraz n ubiyusfir. Unuɣen yettwakerẓen ɣef yiẓra deg temnaḍt i d-yebdan seg Thérchiouine ɣer Refaa rennun aḥric-nniḍen ɣer tgemmi-is. S yismawen-a, anadi ur yeqqim ara ɣef teẓgi n yidgel kan: tisyar n waman, ixriben d yiẓra yettwakerẓen skanayen-d udmawen yemgaraden n ttilin n umdan deg tmurt-a. Ma d amezruy-a i k-iɛeǧben ugar, tzemreḍ ad terreḍ fell-as isteqsiyen-ik mi ara theggiḍ asikel-ik. Efk akud i yiwen n usentel, deg umkan n tmerna n waṭas n yimukan ɣer tebdert n tirza-k.
Efk akud iman-is i lǧerrat n tudert n zikⴻⴼⴽ ⴰⴽⵓⴷ ⵉⵎⴰⵏ-ⵉⵙ ⵉ ⵍⴵⴻⵔⵔⴰⵜ ⵏ ⵜⵓⴷⴻⵔⵜ ⵏ ⵣⵉⴽ
Zana, Imedghacen, Timgad d Tazoult d imukan anda d-qqimen later n tudert n zik, deg temnaḍt i d-yezzin i ufrag. Efk-asen amḍiq-nsen deg uɣawas n usikel deg temnaḍt. Tuffɣa ɣer wedrar d tirza ɣer wadeg yesɛan later n tudert n zik ur suturent ara yiwen n wakud neɣ yiwet n lwelha. Ma tsemlaleḍ-tent s waṭas deg wakud ameẓyan, yezmer ad tuɣal yal yiwet d aḥbas wezzilen kan. Tigemmi n Timgad tesɛa udem-is, yemgarad ɣef win n Belezma.
Sentem akked tenebḍit i d-yelhan d ufrag aḥric n ufrag i tferneḍ, armud i tebɣiḍ ad txedmeḍ d wayen yettwagedlen akka tura; heggi daɣen abrid d wamek ara d-tuɣaleḍ. Senqed akcam ɣer yal amkan n umezruy iman-is; ur ssekcam ara ifriwen d yimukan n ukkas n lmeɛden deg tuffɣa ur tettwahegga ara. Awi aman d llebsa i iwulmen ayen d-qqaren ɣef tegnawt, qqim d abeɛid ɣef yimukan n leɛcuc, qader igran d yimukan n ṣṣenɛa. Ma tawiḍ allalen n usmuqel neɣ allalen uzzigen n tuṭṭfa n tewlafin, senqed ayen i d-tessutur ddiwana n Lezzayer send usikel.













