← Uɣal ɣer Ṣṣeḥra

Udem n temdint, aman d yimeslayen iddren — ⵓⴷⴻⵎ ⵏ ⵜⴻⵎⴷⵉⵏⵜ, ⴰⵎⴰⵏ ⴷ ⵢⵉⵎⴻⵙⵍⴰⵢⴻⵏ ⵉⴷⴷⵔⴻⵏ

Timimoun d lwaḥat n Gouraraⵜⵉⵎⵉⵎⵓⵓⵏ ⴷ ⵍⵡⴰⵃⴰⵜ ⵏ ⴳⵓⵓⵔⴰⵔⴰ

Timimoun tesɛa aṭas ara d-tefk i win ur yettḥebbasen ara kan ɣer lebni-ines s yini azeggaɣ n wakal. Issin assaɣ gar temdint, tudrin n lwaḥat d wakal n sebkha, syin eǧǧ akud akken ad tessineḍ tamusni d tudert n tmetti i yettɛawanen Gourara ad tidir, seg beṭṭu n waman alamma d ansay n tmedyazt d uẓawan n Ahellil.

Tabburt tawraɣt deg Timimun
Tabburt tawraɣt deg Timimun © Habib kaki · CC BY-SA 4.0
Tamnaḍt iɣef d-nettmeslayTimimoun d Gourara
Assaɣ adelsanAhellil: tamedyazt, aẓawan d ansay n tmetti n Gourara
Amgired ilaq ad yettwafhemAsekcem deg tebdart n UNESCO n wayen yerzan wid i yettḥasaben lqis n waman n tfeggwarin yeɛna Touat d Tidikelt
Tarrayt i d-nessumerQqen tikli deg temdint ɣer ubrid n tirziwin ɣer kra n lwaḥat yettwafernen, s umtawa akked yimdanen n tmurt

Timimoun d amkan anda yelha ad tleḥḥuḍ war lemɣawla deg usikel-ik deg Ṣṣeḥra. Lebni-ines s yini azeggaɣ n wakal yettak-as udem ara tɛeqleḍ seg tazwara, maca ad tt-tessineḍ s telqey ugar ma tḍefreḍ iberdan n lwaḥat i as-d-yezzin, twalaḍ imukan yettwakerzen, tessneḍ ansayen n tmetti n Gourara. Deg uheggi-inek, heggi abeddel gar tmuɣli ɣer yimukan imecṭaḥ d tmuɣli ɣer yimukan wessiɛen: izenqan d yiferdisen n lebni i tettwaliḍ si lqerb, amuɣ ɣef wakal meṛṛa i d-yezzin, syin tirza ara theggiḍ s umtawa akked yimdanen n tmurt, anda ara ak-d-yessegzi yiwen amek i teddu tebḥirt neɣ taddart.

01

Wali Gourara d tamnaḍt, mačči d tugna deffir temdintⵡⴰⵍⵉ ⴳⵓⵓⵔⴰⵔⴰ ⴷ ⵜⴰⵎⵏⴰⴹⵜ, ⵎⴰⵞⵞⵉ ⴷ ⵜⵓⴳⵏⴰ ⴷⴻⴼⴼⵉⵔ ⵜⴻⵎⴷⵉⵏⵜ

Timimoun d yiwet seg lwaḥat tigejdanin n Gourara, gar Grand Erg Occidental ɣer ugafa d usili n Tademaït ɣer unẓul. D amkan seg wanda ara tebduḍ tirziwin-inek deg temnaḍt, mačči d ayen ara d-yeṭṭfen amkan n temnaḍt meṛṛa. Tanmehla n turizm tessuffuɣ-d aṭas n yiberdan n tirziwin i d-iɛeddan ɣef tudrin i d-yezzin, i d-yeskanen amek mgaraden yimukan ara twaliḍ ma teffɣeḍ seg temdint. Tibdarin-a ttɛawanent akken ad tẓreḍ ayen i yezmer ad yettwaxdem, maca ur d-ḍemnent ara anti tebḥirin, anwa lebni neɣ anwa amkan n ddin ara yeldin i yinebgawen deg lawan n tirza-inek.

Bdu s usteqsi i k-iceɣben ugar: d lebni, d tfellaḥt n lwaḥat, d wakal meṛṛa i d-yezzin neɣ d tẓuriwin n tmetti? Suter seg umnir ad yeqqen lebɣi-a ɣer kra kan n yimukan iwulmen. Tirza yebnan ɣef yiwen n usentel ibanen tezmer ad ak-d-tesken ugar n ubrid i yettwaxdmen kan akken ad d-tessemlileḍ ismawen n tudrin s waṭas.

02

Muqel s leɛqel tamdint tazeggaɣtⵎⵓⵇⴻⵍ ⵙ ⵍⴻⵄⵇⴻⵍ ⵜⴰⵎⴷⵉⵏⵜ ⵜⴰⵣⴻⴳⴳⴰⵖⵜ

Lebni n Timimoun s yini azeggaɣ n wakal yettaǧǧa-d tugna iǧehden deg wallen, maca ini iman-is ur d-yessegzay ara s telqey taẓuri n lebni. Mi ara tettedduḍ deg temdint, wali amek yettbeddil lqis n yimukan gar udem n lebni i d-iqebblen abrid n medden, uɛeddi aḍeyqan d tewwurt n wexxam anda ttidiren yimdanen. Steqsi s wacu d wamek i bnan lebni yellan zdat-k; iniwen yettemcabin ur d-seknen ara belli lebni-nni yettwabna deg yiwet n tallit neɣ s yiwet n tarrayt.

Eǧǧ akud akken ad twaliḍ amek i teddu temdint, mačči ad tnadiḍ kan ɣef tugna ulac deg-s imdanen. Tiḥuna, aseggem, asiweḍ n tɣawsiwin d yidiwenniyen d amur n tudert n umkan. Amnir yessnen yezmer ad k-iɛiwen ad tferqeḍ gar lebni aqdim, wayen i as-rnan ticki d wayen beddlen deg-s akken ad iwulem tudert n wass-a, war ma yesban-d tudert tamirant am wakken d lɛib i yesxerben tugna ara ilin ḥesben d tin n tidet ma ulac-itt.

03

Issin akal i d-yezzin s sebkhaⵉⵙⵙⵉⵏ ⴰⴽⴰⵍ ⵉ ⴷ-ⵢⴻⵣⵣⵉⵏ ⵙ ⵙⴻⴱⴽⵀⴰ

Iberdan n tirziwin n temnaḍt sɛan ula d sebkha n Timimoun d wakal i as-d-yezzin, ayen i d-yettaken abrid-nniḍen akken ad teqqneḍ tamdint ɣer wakal i as-d-yezzin. Suter seg umnir ad ak-d-yessegzi akal-a i d-yezgan ddaw n wakal i as-d-yezzin, yerna ad yefren amkan n tmuɣli ara d-yesbanen assaɣ gar tudrin, wakal yettwakerzen d wakal yeldin i d-yezzin. Iswi d ad tegzuḍ anda i d-tezga lwaḥa, mačči ad tḥesbeḍ belli tirza telha kan ma twalaḍ ini i tettraǧuḍ neɣ tugna i d-yettuɣalen deg waman.

I yiwet n tuffɣa war lemɣawla, qqen amuɣ-a ɣer tirza n temdint neɣ n lwaḥa, deg umkan ad t-tgeḍ d aḥbas i yiwet n tewlaft kan, iman-is. D amnir i ilaq ad yefren abrid d umkan n uḥbas ilmend n waddad n wakal deg lawan-nni. Ayen i d-yettbanen d abrid awezlan yeshilen ɣef wakal yeldin ur ilaq ara yal tikelt i tikli neɣ i tkeṛṛust.

Tabburt yettwazeḍnen deg Timimun
Tabburt yettwazeḍnen deg Timimun © Bernard Gagnon · CC BY 4.0
04

Fren kra n tudrin, steqsi s telqeyⴼⵔⴻⵏ ⴽⵔⴰ ⵏ ⵜⵓⴷⵔⵉⵏ, ⵙⵜⴻⵇⵙⵉ ⵙ ⵜⴻⵍⵇⴻⵢ

Ighzer, Aghlad d Ouled Said llan gar yismawen i d-tessumer tenmehla deg yiberdan-is, ma d iberdan-nniḍen ttaweḍen ɣer yimukan am Aougrout. Err ismawen-a d tazwara n umeslay akked umnir n tmurt. Steqsi d acu i yessemgiriden imukan n uḥbas i ak-d-ssumren, anwa ara ten-id-yessegzin, d acḥal n wakud ara d-yeqqimen i tikli mi ara tḥesbeḍ akud ara tesɛeddiḍ deg tkeṛṛust.

Deg tirza iɣef tesɛiḍ tasiregt, eǧǧ amek i bḍan yimukan ad k-iwellhen ɣer yisteqsiyen. Amek i yeqqen ubrid gar yixxamen d tebḥirin? Anda i d-iban umgired gar umkan n medden meṛṛa d win n bab-is kan? Anwi iferdisen i mazal xeddmen tawuri-nsen? Ur teḥwaǧeḍ ara ad tkecmeḍ ɣer yal amkan war tilas akken ad tegzuḍ taddart; amuɣ s leɛqel seg ubrid n medden yezmer ad yili iwulem ugar n unekcum ɣer yal afrag.

05

Gzu tifeggwarin war axlaḍ n yismawen n tgemmiⴳⵣⵓ ⵜⵉⴼⴻⴳⴳⵡⴰⵔⵉⵏ ⵡⴰⵔ ⴰⵅⵍⴰⴹ ⵏ ⵢⵉⵙⵎⴰⵡⴻⵏ ⵏ ⵜⴳⴻⵎⵎⵉ

Aman d asentel agejdan akken ad tegzuḍ tudert n lwaḥat, maca ilaq ad tḥadreḍ anamek n wawalen n tgemmi mi ara ten-tesqedceḍ. Asekcem deg tebdart n UNESCO n wayen yerzan wid i yettḥasaben lqis n waman n tfeggwarin yeɛna tamusni d leḥdaqa n tmettiwin n Touat d Tidikelt. Ayagi ur d-yemmal ara belli Timimoun, Gourara neɣ yal targa n waman ara temlileḍ deg tirza ttwaskečment akk deg tebdart n UNESCO. Ameslay ɣef tfeggwarin da ilaq ad yeḥrez amgired-a gar temnaḍin.

Steqsi amnir-inek ma tezmer ad tili tirza icudden ɣer waman deg temnaḍt, yerna anwa i yezmer ad d-yessegzi amek i yeddu unagraw yellan din. Isteqsiyen ɣef beṭṭu n yimuren n waman, ɣef uḥraz n tergwa d umtawa ɣef wayen ara yexdem yal yiwen, sɛan azal am lebni i d-yettbanen. Deg wayen i d-teskan UNESCO, lqis n waman d axeddim i yeḥwaǧen allaɣ d ufus; lebni i beṭṭun aman yettwafham s telqey ugar mi ara d-yessegzi yiwen ayen i d-ttqerriren medden d wayen i ilaq ad yexdem yal yiwen akken ad yeddu beṭṭu-nni.

06

Sel i Ahellil deg tudert n tmetti-inesⵙⴻⵍ ⵉ ⴰⵀⴻⵍⵍⵉⵍ ⴷⴻⴳ ⵜⵓⴷⴻⵔⵜ ⵏ ⵜⵎⴻⵜⵜⵉ-ⵉⵏⴻⵙ

Ahellil d ansay n tmedyazt d uẓawan icudden ɣer tmettiwin tizenatiyin n Gourara. UNESCO teskan-it-id d talɣa i yesdukklen tamedyazt, ccna s waṭas n taɣectin yemxalafen i icennun akken, aẓawan d cḍeḥ, s ucennay d ujewwaq, akked ugraw n yicennayen i as-d-yezzin. Assaɣen-is ɣer tmeɣriwin, tadukli n tmetti d tfellaḥt n lwaḥat ttaǧǧan-t d ayen yugaren asedhu i d-ttarnun ɣer taggara n wass n tirziwin.

Ma yella ad tesleḍ i Ahellil d ayen i tebɣiḍ uqbel ayen-nniḍen, steqsi ma tella tegnit iwulmen deg lawan n tirza-inek, teldi i medden neɣ ttwaɛerḍen ɣur-s yinebgawen s wudem ibanen. Azal n tedyant deg ddin neɣ deg twacult yezmer ad yugar azal n uɣawas n unebgi. Mtawat ɣef usekles d lexlaṣ, yerna qbel belli zemren ad ilin tilas i wayen ara tettekkiḍ. Ur ḥesseb ara yal aẓawan n Ṣṣeḥra i ak-d-ssumren deg umkan-nniḍen d Ahellil, neɣ belli zemren ad ak-t-id-ssken yal tikelt.

07

Err učči d ṣṣenɛa d timental n umeslayⴻⵔⵔ ⵓⵞⵞⵉ ⴷ ⵚⵚⴻⵏⵄⴰ ⴷ ⵜⵉⵎⴻⵏⵜⴰⵍ ⵏ ⵓⵎⴻⵙⵍⴰⵢ

Aḥbas deg ssuq yettili d win yesɛan azal ugar mi ara yugar kan amuɣ ɣer tɣawsiwin. Steqsi anti tɣawsiwin i d-yekkan seg tudrin iqerben, anti i d-yettasen seg berra, d acu i yettilin kan deg kra n lawan. Ma yella bab n ṣṣenɛa yettqebbal inebgawen, meslay yid-s ɣef wayen s wayes ixeddem d useqdec n uxeddim-is uqbel ad as-tsutreḍ ad ak-d-yesken amek i t-ixeddem. Taɣawsa tamagnut i ilaqen i tudert n yal ass tezmer ad ak-d-tesselmed annect n wayen ara ak-d-tesselmed tɣawsa iɣef uran belli d tansayt.

Deg učči, eǧǧ wid i k-yettqebbalen ad d-sewwen ayen ssnen s tidet, deg umkan ad tettreḍ lmakla i tḥesbeḍ d tin i d-yemmalen Ṣṣeḥra meṛṛa. Steqsi d acu i d-yettwasewwen, ansi i d-kkan yiferdisen n učči, d ma zemren ad d-heggin lmakla ilmend n wayen teḥwaǧeḍ d wayen ur tezmirḍ ara ad teččeḍ. Tinnubga ur ilaq ara ad tḥettem ɣef yiwen ad d-ini tarrayt n usewwi i yebɣa ad teqqim d tabaḍnit, ad yeldi axxam-is, neɣ ad yerr timlilit n twacult d amur n uɣawas-inek.

08

Bḍu akud gar temdint d tuffɣiwin ɣer berraⴱⴹⵓ ⴰⴽⵓⴷ ⴳⴰⵔ ⵜⴻⵎⴷⵉⵏⵜ ⴷ ⵜⵓⴼⴼⵖⵉⵡⵉⵏ ⵖⴻⵔ ⴱⴻⵔⵔⴰ

Deg umagrad-a, nessumer ad tebduḍ s Timimoun s timmad-is, syin ad tḍefreḍ abrid n tirziwin ɣer kra n lwaḥat yettwafernen, teǧǧeḍ amur-nniḍen n tɣimit-inek yeldi i usentel i tebɣiḍ ad tessineḍ s telqey. Ayagi yezmer ad yili d ameslay ɣezzifen ɣef waman, d tikli tis snat akken ad twaliḍ taẓuri n lebni, neɣ d timlilit tadelsant iɣer tettwaɛerḍeḍ. Aseḍfer-a d tikti i uheggi, mačči d tafelwit n wakud, mačči daɣen d aḍman belli tirziwin-a ttwasumrent tura.

Ur seqdac ara yal taggara n tmeddit i ubeddel n umkan s tkeṛṛust. Tuɣalin ɣer umkan-nni n tmuɣli yeldin i medden neɣ ɣer uzniq-nni, mi ara tiliḍ tfehmeḍ akal i as-d-yezzin ugar, tezmer ad ak-d-tefk lferḥ ur tettraǧuḍ ara. Suter seg win i d-iseheggan asikel ad ak-d-yini anti tirziwin i yeḥwaǧen amtawa seg uqbel, akken akud-inek ilelli ad yeqqim d ilelli s tidet, mačči ad yili yeččur s tirziwin i mazal ur teḥqiqeḍ ara belli ttwaheggant.

09

Heyyi tirza s talwit d leqderⵀⴻⵢⵢⵉ ⵜⵉⵔⵣⴰ ⵙ ⵜⴰⵍⵡⵉⵜ ⴷ ⵍⴻⵇⴷⴻⵔ

Ini-d s wudem ibanen acḥal n tikli i iwulmen i ugraw-inek, acḥal i yezmer ad yeddu ɣef wakal ur nemsawi ara, d acḥal n wakud i yezmer ad yesɛeddi deg tkeṛṛust. Deg yal amkan n uḥbas i ak-d-ssumren, steqsi ɣef tili, ɣef ustaɛfu anda ara teqqimeḍ, ɣef ṭwalitat d teɣzi n ubrid seg tkeṛṛust, deg umkan ad tqebleḍ kan awal amatu belli tirza n lwaḥa teshel. Heggi llebsa d waman n tissit ilmend n wayen i d-qqaren ɣef tegnawt n lawan-nni, yerna heggi ayen-nniḍen ara txedmeḍ deg umkan n tuffɣiwin ɣer yimukan anda ur telli tili neɣ lexba ma ur iwulem ara waddad.

Ḥeqqeq sɣur yimdanen n tmurt amek i yeddu usiweḍ tura d yimukan iɣer tezmer ad tkecmeḍ, yerna wali iwellehen unsiben i usikel meṛṛa. Ur keččem ara ɣer tebḥirin war tasiregt, beɛɛed ɣef tergwa i mazal xeddment, ɣef yifran yeɣzan srid ɣer ddaw n wakal d yiran ur neǧhid ara. Tirza yelhan akk ɣer Gourara d tin ara k-yeǧǧen ad tegzuḍ ugar amek i ḥerzen yimdanen ayen i asen-d-yezzin, mačči d tin ara ak-d-yefken tabdart ɣezzifen n yimukan iɣer tekcmeḍ.

Iɣbula d tɣuri-nniḍen

Imniren-a bnan ɣef yiglamen n tgemmi n UNESCO d FAO i nesenqed, isallen n tmeẓriwt n temnaḍin n Lezzayer, kra kan n yiɣbula-nniḍen n trakalt d yiwellihen unsiben n yinigen. Iɣbula-a ttaken-d asatal, mačči d isragen n ulday n wakud-a, neɣ d asentem n tilin n usiweḍ neɣ n tsiregt n unig. Senqed tikelt-nniḍen ayen yettwaheyyan akked wid yesɛan adabu ɣef waya d win i tferneḍ ad d-yesuddes anig-ik.

Iɣbula yettwasenqden

Ismawen n wid yessufɣen tiwlafin

Tugniwin ttwameẓẓyent, ttwabeddlent ɣer WebP; askan yezmer ad d-yesken aḥric kan. Ales n useqdec yeqqen ɣer turagt i d-yettwabedren.

Uɣal d asawen ↑