Aheyyi n unig ɣer Tneẓroft mačči d tiɣin n wallalen uzzigen i d agejdan deg-s. D amseḍfer n yifranen ɣef wanda ara truḥeḍ, amek ara tinigeḍ d tallalt i tesriḍ. Ad teqqimeḍ deg M’Zab iwakken ad twaliḍ taẓuri n lebni, ad terzuḍ ɣer ghout deg tama n El Oued, ad telḥuḍ ɣef uẓaɣar ɛlayen tama n Djanet neɣ ad tḍureḍ deg yidurar seg Tamanrasset: yal yiwen seg yinigen-a yesra aheyyi yemgaraden ɣef wayeḍ. Bdu s lemgirda-agi; syin ad tẓerreḍ s telqayt amek ara d-theggiḍ inig-ik, yerna aheyyi-nni ad k-infeɛ ugar.
Fren ayen tebɣiḍ ad tɛiceḍ uqbel ad tessunɣeḍ abrid ɣezzifenⴼⵔⴻⵏ ⴰⵢⴻⵏ ⵜⴻⴱⵖⵉⴹ ⴰⴷ ⵜⵄⵉⵛⴻⴹ ⵓⵇⴱⴻⵍ ⴰⴷ ⵜⴻⵙⵙⵓⵏⵖⴻⴹ ⴰⴱⵔⵉⴷ ⵖⴻⵣⵣⵉⴼⴻⵏ
Aru ayen ara yerren inig yeswa i kečč: tikli taɣezzfant, taẓuri ɣef yiẓra, udmawen n yidurar, tafellaḥt deg luwaḥat, taẓuri n lebni neɣ akud ara tesɛeddiḍ akked yiḥerfiyen n temnaḍt. Fren tamnaḍt tagejdant i iwulmen lebɣi-agi. Ayen tzemreḍ ad txedmeḍ ɣef uẓaɣar ɛlayen n tama n Djanet yemgarad ɣef wayen tzemreḍ ad txedmeḍ deg Tadrart; Ahaggar d afran-nniḍen n unig deg yidurar. Gourara, Saoura, M’Zab d Souf ur zmirent ara ad ṭṭfent amkan n yiwet gar-asent kan acku yal yiwet teqqen ɣer luwaḥat.
Bnu inig-ik seg umkan iwulmen i tnezduɣt d tuffɣiwin, mačči ad tebduḍ s tebdart n yismawen yettwassnen syin ad tnadiḍ amek ara ten-tesdukleḍ. Steqsi acḥal n wakud n yal ass ara tesɛeddiḍ deg tiddin, d wacḥal ara d-yeqqimen i wayen ɣef wacu i truḥeḍ. Ma yella asemlil n temnaḍin ad yečč akud i tebɣiḍ ad tesɛeddiḍ deg unadi deg-sent, kkes yiwet. Inig anida yal aḥric yemṣada akked wayeḍ yettaǧǧa-k di tuget ferḥeḍ ugar n wahil anida ayen i d-yufraren ugar n wayeḍ d teɣzi n ubrid-is.
Serwes tiwtilin, ur ttkel ara ɣef wawal «tallit n useggas i yelhan ugar»ⵙⴻⵔⵡⴻⵙ ⵜⵉⵡⵜⵉⵍⵉⵏ, ⵓⵔ ⵜⵜⴽⴻⵍ ⴰⵔⴰ ⵖⴻⴼ ⵡⴰⵡⴰⵍ «ⵜⴰⵍⵍⵉⵜ ⵏ ⵓⵙⴻⴳⴳⴰⵙ ⵉ ⵢⴻⵍⵀⴰⵏ ⵓⴳⴰⵔ»
Ma d inig i deg tebɣiḍ ad tesɛeddiḍ tuget n wakud berra, bdu s unadi ɣef tallit n useggas ideg ur yettili ara uẓɣal aṭas. Maca senqed abrid-ik akken ara yili, ur ttkel ara ɣef yisem n tallit n useggas s umata. Ad tiliḍ deg yidurar n tama n Assekrem anda ur tettwaḥerzeḍ ara seg waḍu d usemmiḍ mačči am tikli deg uzniq n yiɣrem deg luwaḥa. Ma yelha lḥal deg wass, aya ur d-yemmal ara belli ad yelhu deg yiḍ; ma telha tegnawt yetturaǧun deg temdint anida ara tawḍeḍ, aya ur d-yemmal ara amek ara tili deg yal amkan ɛlayen ugar neɣ ibeɛden ugar ara tesɛeddiḍ.
Aẓɣal n unebdu yezmer ad yerr kra n urmuden deg yimukan ur nettwaḥerrez ara seg yiṭij ur wulmen ara; tagrest daɣen tezmer ad d-tawi asemmiḍ d tiwtilin iweɛren. Aḍu d ugeffur zemren ad beddlen ahil. Steqsi win i d-yessewjadayen inig amek ara ibeddel isragen, tikli d yimukan anida ara tesɛeddiḍ iḍ, d wacu ara t-yerren ad isefsex tuffɣa mačči ad tt-ibeddel kan. Ulac tallit n useggas i yeḍemnen laman. Wali tagnawt yetturaǧun uqbel tuffɣa s kra n wakud kan, yerna eǧǧ deg wahil amkan i yibeddilen akken ad tizmireḍ ad tḍefreḍ iwellihen imaynuten n wid yellan deg temnaḍt.
Ferreq gar unekcum ɣer Lezzayer d tsiregt n tiddin deg ubrid n unigⴼⴻⵔⵔⴻⵇ ⴳⴰⵔ ⵓⵏⴻⴽⵛⵓⵎ ⵖⴻⵔ ⵍⴻⵣⵣⴰⵢⴻⵔ ⴷ ⵜⵙⵉⵔⴻⴳⵜ ⵏ ⵜⵉⴷⴷⵉⵏ ⴷⴻⴳ ⵓⴱⵔⵉⴷ ⵏ ⵓⵏⵉⴳ
Senqed tiwtilin n unekcum ɣer Lezzayer ɣer lqunṣuliyya n Lezzayer i d-yelhan s timsal n yimdanen n tgensit-ik d waddad-ik. Ẓer anwa isemliyen i ilaqen, amek ara tesutreḍ aviza d acu n tsirag-nniḍen i ilaqen uqbel ad txellṣeḍ ayen ur nettbeddil ara s sshala. Ma tesumer-d tkebbanit n yinigen ad k-tɛawen, steqsi s telqayt d acu ara texdem d wacu ara d-yeqqim fell-ak. Asentem n uḥraz n umkan, aneɛruḍ d tsiregt n unekcum mačči d isemliyen i yezmer yiwen ad yeṭṭef amkan n wayeḍ.
Syin senqed inig i d-yettusumren daxel n Lezzayer. UNESCO temmal-d belli igrawen n yinebgawen deg Tassili tteddun akked yimniren unsiben, maca aya ur d-yemmal ara amek i tteddu tarrayt n unekcum tura i yal abrid deg yimukan-nniḍen. Steqsi anwa ara d-yawin tisirag i ilaqen deg temnaḍt, d melmi ara d-yili usentem-nsent. Iwellihen unsiben mmalen-d imihawen n terhebt d n tuddma n yimdanen s lqehṛ, ula deg temnaḍin n Tneẓroft ibeɛden d tid iqerben ɣer tilisa. Ɣer akk iwellihen n temnaḍt d tkarḍa i yeqqnen ɣer waddad-ik; ma yebɣa umsewjed ad ak-izenz inig, aya mačči d tsiregt tunsibt.

Sewjed amseḍfer n yiberdan n unig, eǧǧ akud i yibeddilen ur netturaǧu araⵙⴻⵡⵊⴻⴷ ⴰⵎⵙⴻⴹⴼⴻⵔ ⵏ ⵢⵉⴱⴻⵔⴷⴰⵏ ⵏ ⵓⵏⵉⴳ, ⴻⴵⴵ ⴰⴽⵓⴷ ⵉ ⵢⵉⴱⴻⴷⴷⵉⵍⴻⵏ ⵓⵔ ⵏⴻⵜⵜⵓⵔⴰⴵⵓ ⴰⵔⴰ
Sentem yal amkan anida ara tawḍeḍ, yal asiweḍ gar yimukan d yal abrid ara tuɣeḍ syin, srid ɣer wid ara ten-id-yefken. Ma ad truḥeḍ s usafag, senqed anwa anafag ara tesqedceḍ s tidet, ass anida ara yeddu usafag, ilugan n leḥwayeǧ ara tawiḍ d wayen ara yettwaheggin ma ibeddel usafag-nni. Ur bnu ara tuffɣa ɣer Tneẓroft ɣef wahil n yisufag i tɣileḍ kan yella neɣ ɣef tebdart taqburt n yisragen. I usiweḍ s ubrid, steqsi ɣef tkerrust, aceffur, iberdan anida ara teḥbsem d ma yella tiddin mi yeɣli ṭṭlam d aḥric n wahil i d-yettusumren.
Eǧǧ akud gar tuɣalin seg tuffɣa ɣer umkan ibeɛden d ubrid ara tuɣeḍ syin i ur tezmireḍ ara ad tesruḥeḍ. Sefhem amkan anida ara k-id-awi umsiweḍ akken ur d-yettili ara ccek, yerna ḥrez talɣut n unermes n umsewjed akken ad tt-tafeḍ ula war internet. Iwellihen unsiben mmalen-d belli rriẓu n tilifun aẓiraz d tkarḍiwin ɣef tilifun neɣ aselkim ur zgi ara zemren ad tettekleḍ fell-asen deg yimukan ibeɛden. Takarḍa i tḥerzeḍ akken ad tt-tesqedceḍ war internet tezmer ad k-tɛawen ad tẓerreḍ anida telliḍ d tama ara tuɣeḍ, maca ur tettawi ara amkan n tmusni n ubrid, n tkerrust iwulmen neɣ n tsiregt n unig i yesɛan azal tura.
Serwes ayen yellan deffir n wahilⵙⴻⵔⵡⴻⵙ ⴰⵢⴻⵏ ⵢⴻⵍⵍⴰⵏ ⴷⴻⴼⴼⵉⵔ ⵏ ⵡⴰⵀⵉⵍ
Suter seg yimsewjaden i ɣer tettnadiḍ ad truḥeḍ aglam yuran n yiḥricen n unig s yismawen-nsen, n tallalt n umnir, n usiweḍ, n tnezduɣt d wayen akk i d-yekcmen deg ssuma. Ẓer anwa ara yeddun yid-k s tidet, anta tutlayt i yezmer ad yesseqdec i usegzi leqqayen, d wamek ara tesferrek trebbaɛt ibeddilen. Tabdart taɣezzfant n yimukan ur teswi ara am usegzi ibanen n wayen ara yeḍrun gar-asen, ula d asteɛfu, učči d wakud n tikli.
Mmeslay ɣef wallalen ara tesqedcem akken ad tettmeslayem gar-awen d wiyaḍ, uguren n tkerrust d wamek ara tessiwḍem ɣer wid ara d-yefken tallalt. Steqsi amek ara yettwaxber yiwen yellan berra n trebbaɛt n unig ɣef umkan n ugraw d wahil-is. Suter tiwtilin n usefsex d tuɣalin n yidrimen, ula d wayen ara yeḍrun ma yella ugdal neɣ tilisa n unekcum ur k-ttaǧǧan ara ad txedmeḍ armud agejdan. Isteqsiyen-a mačči i umennuɣ: ttaǧǧan-k ad tferqeḍ gar usumer i k-iwulmen akked wayeḍ icebḥen maca ur iban ara akken ad tizmireḍ ad t-tesqedreḍ.
Bgen ayen i d-yekcmen deg useɛeddi n yiḍ berraⴱⴳⴻⵏ ⴰⵢⴻⵏ ⵉ ⴷ-ⵢⴻⴽⵛⵎⴻⵏ ⴷⴻⴳ ⵓⵙⴻⵄⴻⴷⴷⵉ ⵏ ⵢⵉⴹ ⴱⴻⵔⵔⴰ
Awal «bivouac» yemmal-d amek ara tesɛeddiḍ iḍ berra, mačči belli rraḥa ad tili kifkif deg yal amkan. Ẓer ma ad ak-d-fken ixiyamen, igertilen i yiḍes, tisakutin n yiḍes neɣ ibeḥnaḍ, d wamek iga waddad-nsen. Steqsi ɣef useḥbiber seg waḍu neɣ ugeffur, lḥerma n yal yiwen, bit n lma, amek ara tessirdeḍ d wanda ara beddlen yemdanen iceṭṭiḍen. Sefhem ma tzemreḍ ad tferneḍ ma ad teṭṭseḍ berra neɣ ala, d wacu n ufran-nniḍen yellan ma beddlent tewtilin neɣ ayen tesriḍ.
Mmeslay ɣef učči d wamek ara d-ttunefken waman n tissit uqbel tuffɣa, ladɣa ma tesɛiḍ lallirji i kra n wučči neɣ ayen ur tezmireḍ ara ad teččeḍ, i yesran ad yettwafraq wučči akken ur yettemxalaḍ ara neɣ ad yettwaheggi s kra n tiɣawsiwin s timmad-nsent. Steqsi amek i yettwaḥraz waman d wučči, d wamek i ttwakkasen iḍumman. Ilaq ad tefren trebbaɛt amkan n useɛeddi n yiḍ i iwulmen akal d tegnawt, mačči win i yesɛan kan udem ifazen. Amkan n ubrid n wasif yeqquren mačči d amkan iwulmen i useɛeddi n yiḍ kan acku yeqqur; iwellihen unsiben sbegnen-d imihawen meqqren n uḥemmel n waman deg Lezzayer.
Sewjed leḥwayeǧ-ik i wussan d wuḍan n wahilⵙⴻⵡⵊⴻⴷ ⵍⴻⵃⵡⴰⵢⴻⴵ-ⵉⴽ ⵉ ⵡⵓⵙⵙⴰⵏ ⴷ ⵡⵓⴹⴰⵏ ⵏ ⵡⴰⵀⵉⵍ
Fren isebbaḍen i iwulmen akal i ɣef ara tedduḍ, yerna lḥu yis-sen uqbel inig akken ad ten-walfen yiḍarren-ik. Awi iceṭṭiḍen i tzemreḍ ad ternuḍ neɣ ad tekkseḍ ilmend n lḥal, ayen ara k-iḥerzen seg yiṭij d tafat i ɣef tzemreḍ ad tettekleḍ, akked wayen ara k-yesseḥmun akken ilaq ilmend n tegnawt yetturaǧun deg yimukan anida ara tesɛeddiḍ iḍ. Ferreq tasakut tamecṭuḥt i tesriḍ deg tikli seg leḥwayeǧ ara tawi tkerrust. Sentem acḥal i ilaq ad tawiḍ iman-ik d wacu i yezmer ad yeqqim ɣer trebbaɛt.
Ḥrez ddwa i tesriḍ d yisemliyen ilaqen deg umkan anida ara ten-taweḍ s sshala, ḥader allalen iliktruniyen seg yijdi, yerna sewjed tarrayt taḥerfit n uččar n tbatriyin. Senqed ilugan n ddiwana uqbel ad tawiḍ dronat, allalen n tmuɣli n lebɛid s snat n wallen, tiliskupin neɣ allalen uzzigen n usewweṛ: iwellihen unsiben ḥettmen-d belli yezmer ad ilaq usireg. Ur ɣil ara belli allal i tesqedceḍ deg urmuden berra neɣ deg usewweṛ ur yesɛi ara tilisa n useqdec acku twiḍ-t yakan ɣer tmura-nniḍen. Ur ttawi ara allalen imeɛqaden ma ur temsefhamem ara yakan ɣef useqdec-nsen.
Semsasa tallalt d wayen tɣumm lasirans akked urmuden ara txedmeḍ s tidetⵙⴻⵎⵙⴰⵙⴰ ⵜⴰⵍⵍⴰⵍⵜ ⴷ ⵡⴰⵢⴻⵏ ⵜⵖⵓⵎⵎ ⵍⴰⵙⵉⵔⴰⵏⵙ ⴰⴽⴽⴻⴷ ⵓⵔⵎⵓⴷⴻⵏ ⴰⵔⴰ ⵜⵅⴻⴷⵎⴻⴹ ⵙ ⵜⵉⴷⴻⵜ
Ma tesɛiḍ aṭṭan neɣ ugur n tezmert, nadi ɣef yiwellihen n ṭbib i iwulmen addad-ik uqbel inig, yerna sefhem i umsewjed ayen tesriḍ deg unig uqbel ad teqbleḍ. Mmeslay ɣef leɛtab n tfekka yetturaǧun, akud ara tesɛeddiḍ tbeɛdeḍ ɣef yimukan n tdawi, ayen tesriḍ deg wučči d yal ugur akked uẓɣal, usemmiḍ neɣ tiddin deg yiberdan iweɛren. Steqsi anda i tzemreḍ s tidet ad tawḍeḍ ɣer tallalt n ṭṭebba neɣ wid ixeddmen deg tdawi seg yal aḥric n ubrid; ur qebbel ara awal «iqreb» war asegzi i yeqqnen ɣer ubrid-nni s timmad-is.
Senqed ma lasirans tɣumm tamnaḍt-nni s telqayt, ayen i d-qqaren fell-as yiwellihen unsiben, urmuden ara txedmeḍ d yal tawtilt i yeqqnen ɣer uɛlay n yimukan neɣ ɣer unig deg yimukan ibeɛden. Steqsi srid takebbanit n lasirans ɣef tdawi, asiweḍ ɣer umkan n tdawi mi ara ilaq, aḥbas n unig uqbel taggara-s d wayen ur tɣumm ara lasirans, yerna ḥrez tarrayt n usuter n tallalt-ines akken ad tt-tafeḍ war internet. Amnir neɣ aceffur ur yezmir ara ad iḍmen asellek s lemɣawla. Msefhamet ɣef yizamulen neɣ tegnatin ara yerren tuffɣa ad teḥbes, ula ma yella amesbrid ur yezmir ara kan ad ikemmel deg rraḥa.
Serwes leswam n yiwen n ṣṣenf n umeẓlu, ur ttkel ara ɣef yimḍanen ur nettwasentem araⵙⴻⵔⵡⴻⵙ ⵍⴻⵙⵡⴰⵎ ⵏ ⵢⵉⵡⴻⵏ ⵏ ⵚⵚⴻⵏⴼ ⵏ ⵓⵎⴻⵥⵍⵓ, ⵓⵔ ⵜⵜⴽⴻⵍ ⴰⵔⴰ ⵖⴻⴼ ⵢⵉⵎⴹⴰⵏⴻⵏ ⵓⵔ ⵏⴻⵜⵜⵡⴰⵙⴻⵏⵜⴻⵎ ⴰⵔⴰ
Suter tiwraqin n leswam i d-ibegnen ssuma n yal aḥric deg umkan n useqdec n yiwen n umḍan n ṣṣerf n wass i yal inig. Serwes leswam n tallalt n umnir, n tkerrust d userɣu, n yisiwḍen, n texxamin neɣ n wallalen n useɛeddi n yiḍ berra, n wučči, n waman n tissit d yal tirza i d-yettwaheggan deg temnaḍt. Ẓer ma ssuma d tin n yal amdan neɣ n ugraw meṛṛa, d anwa iḥricen n ṣṣerf ara ibeddlen ma ibeddel umḍan n yimdanen deg ugraw. Ssuma i d-yettwabegnen d taṛxisant ugar n tiyaḍ tezmer ad teffer lemgirda meqqren deg tallalt ara d-yettunefken.
Eǧǧ kra n yidrimen i ubeddel n wahil, yerna steqsi amek ara yili uxelleṣ, idrimen ara txellṣeḍ uqbel inig d tuɣalin n yidrimen. Mmeslay ɣef wayen tesriḍ n yidrimen s ufus d yimukan anida tzemreḍ s tidet ad tettekleḍ ɣef wallalen n uxelleṣ, war ma twiḍ ugar n wayen iwulmen. Ferreq gar tiɣawsiwin i tzemreḍ ad taɣeḍ s lebɣi-ik d yidrimen n tannemmirt, d lexlaṣ i ilaqen, yerna steqsi amek ara ttukhellṣen wid ara k-id-yesnebgen deg tirza ɣur-sen. Aɣawas n ṣṣerf ibanen yettaǧǧa daɣen ad tesferkeḍ s sshala ayen yettṛaǧu yal yiwen deg ugraw.
Sefhem ayen tesriḍ deg umkan n lewṣuf imatutenⵙⴻⴼⵀⴻⵎ ⴰⵢⴻⵏ ⵜⴻⵙⵔⵉⴹ ⴷⴻⴳ ⵓⵎⴽⴰⵏ ⵏ ⵍⴻⵡⵚⵓⴼ ⵉⵎⴰⵜⵓⵜⴻⵏ
I warrac, i yimesbridin imeqqranen deg leɛmer neɣ i yal yiwen i yesɛan leḥwaǧ uzzigen deg unekcum d umussu, senqed yal aḥric n ubrid deg umkan n usteqsi ma Taneẓroft twulem i twaculin neɣ teshel i yal yiwen. Suter talɣut tleqqayt ɣef unekcum ɣer tkerrust, allalen iwulmen n useḥbiber d uqqen n warrac, imukan n tɣimit, bit n lma, acḥal sawnent neɣ ssubbent teɣzutin ara tesɛeddim, tiseddaṛin n sellum, ijdi, tili d tallit taɣezzfant akk war asteɛfu deg rraḥa. Steqsi ma ugraw yezmer ad issenqes teɣzi n tuffɣa war ma iɛeṭṭel neɣ ibeddel tuɣalin n wiyaḍ meṛṛa.
Tiwlafin n tnezduɣt d uglam leqqayen n ubrid nfɛen ugar n wawalen n uḍemmen kan. Mmeslay ɣef yiḍes, ansayen n wučči, lḥerma d tezmert n usteɛfu deg wass. Ad teqqimeḍ deg temdint, ad teffɣeḍ seg-s i tuffɣiwin yettwafernen s leḥder, yezmer ad k-iwulem ugar n useɛeddi n wuḍan berra deg umkan ibeɛden, maca ula d afran-a ilaq ad yettwasenqed. Ur ttaǧǧa ara cbaḥa n umkan ad teffer belli tallalt yellan ur twulem ara ayen yesra yiwen.
Fak s wahil yebnan ɣef umsefham i yezmren ad yettwaxedemⴼⴰⴽ ⵙ ⵡⴰⵀⵉⵍ ⵢⴻⴱⵏⴰⵏ ⵖⴻⴼ ⵓⵎⵙⴻⴼⵀⴰⵎ ⵉ ⵢⴻⵣⵎⵔⴻⵏ ⴰⴷ ⵢⴻⵜⵜⵡⴰⵅⴻⴷⴻⵎ
Uqbel tuffɣa, ɛiwed wali ahil aneggaru akked wid akk ara inigen: imeẓla yettwasentmen, tisirag i mazal tettraǧum, amek ara ttwaheggin leḥwayeǧ n unig, tiwtilin n uxelleṣ d yifranen-nniḍen ara tesqedcem ma ibeddel lḥal. Efk ahil n unig d talɣut n umsewjed i yiwen i ɣef tettekleḍ. Ḥrez isemliyen d wuṭṭunen ilaqen akken ad ten-tafeḍ war internet. Ɛiwed senqed iwellihen unsiben n unig d tegnawt yetturaǧun, syin steqsi amsewjed ma yella kra ibeddlen segmi d-yettwahegga usumer.
Eǧǧ amkan i lferḥ deg umkan n usebded n wakud i yal asteɛfu. Inig yettwaheggan akken iwata yettak-d akud ad tesleḍ deg wurti n tẓdayin, ad twaliḍ s leḥder aḥric n uẓru i ɣef tella teẓuri neɣ ad teqqimeḍ tettwaliḍ udem n udrar yettbeddilen. Rrbeḥ-is mačči deg tukksa n yal ayen ur nettwassen ara, ayen ur yezmir ula yiwen n umsewjed ad t-iḍmen, maca deg tmusni n yifranen yettwaxedmen, n tewtilin i mazal sɛant azal, d wamek ara yerr ugraw ma ibeddel wahil.













