← Uɣal ɣer Ṣṣeḥra

Tiwaḥiwin deg yiri n ijdi — ⵜⵉⵡⴰⵃⵉⵡⵉⵏ ⴷⴻⴳ ⵢⵉⵔⵉ ⵏ ⵉⵊⴷⵉ

Saoura: Taghit d Beni Abbesⵙⴰⵓⵓⵔⴰ: ⵜⴰⴳⵀⵉⵜ ⴷ ⴱⴻⵏⵉ ⴰⴱⴱⴻⵙ

Taghit d Beni Abbes ttakent-d snat n tmuɣliwin yemgaraden ara k-iɛiwnen ad tfehmeḍ udmawen n twaḥiwin n umalu n Lezzayer. Issin amgired gar yidigan-nsent uqbel ad tent-tesdukleḍ deg yiwen n usafar, syin eǧǧ akud i wurtiyen n tezdayin, i tnezduɣin tiqburin, d tmuɣli ɣer umgired gar teɣaltin n ijdi, wakal yeččuren d iẓra d yiberdan n waman i iɛawnen deg tuddsa n temnaḍt.

Taɣit: aɣrem, tazdayt d tignatin
Taɣit: aɣrem, tazdayt d tignatin © Mohamed.benguedda · CC BY-SA 3.0
Tamnaḍt i ɣef nettemmeslayLwaḥat n umalu n Lezzayer, ɣer Taghit d Beni Abbes
Adig n TaghitTamnaḍt n twaḥit n Zousfana, tama n Grand Erg Occidental
Adig n Beni AbbesAɣẓar n Oued Saoura, tanezduɣt d tgemmi n wurtiyen n tezdayin
Ayen izwaren deg uheyyiḤeqqeq belli yettwahegga usiweḍ gar yidigan, yerna efk i yal adeg n uqqim i tferneḍ iswi yemgaraden

Ayen i d-ijebbden deg Saoura mačči kan d timlilit n ijdi d twaḥit. D assaɣ aqerban gar wakal yettwakerzen, tnezduɣin d wudmawen yemgaraden aṭas n tneẓṛuft. Taghit d Beni Abbes skanent-d assaɣ-a s wudem ibanen, maca ur ilaq ara ad tent-tḥesbeḍ d sin n yidigan n uḥbas, yiwen yezmer ad yuɣal deg umkan n wayeḍ, deg yiwet n tebridt kan ideg tecbeḥ tmuɣli. Bḍu akud gar-asent ilmend n wayen tebɣiḍ ad tfehmeḍ: iri n teɣaltin n ijdi, amek iteddu wurti n tezdayin, neɣ tudert d talɣa n tnezduɣt taqburt.

01

Frez gar sin n yidigan n twaḥiwinⴼⵔⴻⵣ ⴳⴰⵔ ⵙⵉⵏ ⵏ ⵢⵉⴷⵉⴳⴰⵏ ⵏ ⵜⵡⴰⵃⵉⵡⵉⵏ

Taghit tezga-d tama n teɣaltin n ijdi n Grand Erg Occidental, deg temnaḍt n Zousfana. Beni Abbes teqqen ɣer uɣẓar n Saoura d ubrid n wasif-is, Oued Saoura, ideg aman ttazzalen kan tikwal. Tamehla n turizm n Béchar tessenkad-d tamnaḍt n Saoura s tehri-s, s twaḥiwin-is, tnezduɣin-is tiqburin d teɣaltin-is n ijdi; maca i usafar s tidet, assaɣen-a gar yidigan n temnaḍt ur qeddun ara iman-nsen: ilaq ad teswujdeḍ aɣawas n usiweḍ, ad tḥeqqeḍ belli yella wayen ara k-id-yawin d wayen ara k-yessewḍen gar yidigan-a.

Bdu s tuttra: anda ara d-taweḍeḍ, anda ara tgenneḍ, yerna amek ara tɛeddiḍ gar yidigan i tferneḍ i uqqim? Ur ttɣil ara belli sin n yidigan i d-yettwabedren deg yiwen n udlis n usissen n temnaḍt zemreḍ ad ten-tzureḍ s lehna seg yiwen n usensu. Tamussni n trakalt ilaq ad ak-tɛiwen ad tesneqseḍ tuɣalin ɣer deffir ur nesɛi ara lfayda, mačči ad k-tɣurr iwakken ad tessekcmeḍ kullec deg uqqim awezlan akk i tzemreḍ.

02

Eǧǧ Taghit ad ak-d-tessegzi iri n teɣaltin n ijdiⴻⴵⴵ ⵜⴰⴳⵀⵉⵜ ⴰⴷ ⴰⴽ-ⴷ-ⵜⴻⵙⵙⴻⴳⵣⵉ ⵉⵔⵉ ⵏ ⵜⴻⵖⴰⵍⵜⵉⵏ ⵏ ⵉⵊⴷⵉ

Deg Taghit, leqṣer, tawaḥit d Grand Erg Occidental qerben wa ɣer wa; aya yettak-d tamsirt tamezwarut yelhan ɣef tehri n tneẓṛuft. Ijdi mačči d annar n wurar iman-is: d amur seg yiwen n wadig ideg tella tnezduɣt d tfellaḥt ɣef teɣzi n uɣẓar n Zousfana. Ad tebduḍ s usissen i d-yesdukklen talɣiwin n lebni d wurtiyen n tezdayin yellan tama n teɣaltin n ijdi, ad ak-d-yefk ugar n unamek wala ad truḥeḍ srid ɣer tqacuct i d-ittbanen ugar.

Ssewjed tikli i iwulmen tegnatin d wayen i tzemreḍ, s wadig n tuɣalin i ɣef temsefhamem uqbel. Tikli deg ijdi ideg tteɣḍasen yiḍarren tezmer ad tesḥiwiǧ ugar n lǧehd wala ayen ara tɣileḍ mi ara twaliḍ belli ur d-ttbanent ara teɣaltin-is weɛrent i tikli. Suter seg umnir-ik ad yefren adeg iwulmen, ibeɛden ɣef tferkiwin yettwakerzen d yiran i izemren ad xesren s sshala, yerna efk akud i tmuɣli ɣer twaḥit deffir-k, mačči kan ɣer tehri n ijdi zdat-k.

03

Fhem Beni Abbes seg uɣẓar ɣer tnezduɣtⴼⵀⴻⵎ ⴱⴻⵏⵉ ⴰⴱⴱⴻⵙ ⵙⴻⴳ ⵓⵖⵥⴰⵔ ⵖⴻⵔ ⵜⵏⴻⵣⴷⵓⵖⵜ

Deg Beni Abbes, ayen i d-yettaken talɣa i wadig yemgarad: d aɣẓar n Saoura d wasif-is. Leqṣer yellan deg wurti n tezdayin d amur seg tgemmi n temdint; yeqqen adeg yettwabnan ɣer wakal yettwakerzen, deg umkan n ufran n uḥric aqbur n temdint ɣef wayen i t-id-yezzin. Bdu seg yiwen n wadig n tmuɣli, neɣ s usegzi n umnir ara d-yesbanen assaɣ-a, uqbel ad terreḍ lwelha-k ɣer yal aɣrab neɣ yal tawwurt iman-is.

Steqsi anwi iḥricen seg tnezduɣt taqburt i yezmer yiwen ad yezur tura, d ma yella useggem neɣ useqdec n yimezdaɣ ibeddel abrid n tirza. Adeg yerẓan, adeg ideg mazal zedɣen medden, d lebni n tgemmi i d-yettwaseggmen, yal yiwen yesra tamuɣli yemgaraden. Ur ttawi ara ccbaḥa n yiwen n lebni d anagi belli ulac win i t-yesseqdacen, belli yeǧhed ur yettaggad ara aɣelluy, neɣ belli yella wamek ara tkecmeḍ ad t-tissineḍ.

Aɣzar n Sawra deg Beni Ɛebbas; aswir n waman yettbeddil
Aɣzar n Sawra deg Beni Ɛebbas; aswir n waman yettbeddil © Trabelsiismail · CC BY-SA 3.0
04

Wali leqṣer d amur n tuddsa n tmettiⵡⴰⵍⵉ ⵍⴻⵇⵚⴻⵔ ⴷ ⴰⵎⵓⵔ ⵏ ⵜⵓⴷⴷⵙⴰ ⵏ ⵜⵎⴻⵜⵜⵉ

Leqṣer d tanezduɣt i d-zzin yiɣerban n uḥraz; deg usget qqaren-as leqṣur. Awal-a ur d-yemmal ara kan agraw icebḥen n yixxamen s yini n wakal. Deg tirza s umnir, steqsi amek ttwasuddsen tikli n medden, timliliyin d uḥraz n tudert tusligt. Abrid n uɛeddi i izemren ad iban ur yesɛi ara azal deg tewlaft yezmer ad yesɛu azal ameqqran i ufham n wamek tedder tnezduɣt, d wamek teqqen ɣer wakal i tt-id-yezzin.

Muqel anda i yettḥebbis umnir, d wanda i yelhan ad tɛeddiḍ war ma tḥebbseḍ. Steqsi ɣef wayen s wayes ttunebnan yixxamen d wayen seg-s i nezmer ad nɛeqel s tidet, d useggem i yettwaxedmen. Ur ilaq ara ad d-tesnulfuḍ taḥkayt tameqqrant n umezruy i yal tawwurt: isteqsiyen ɣef lecɣal n uḥraz n lebni, ɣef win i t-yesɛan d wamek yettwaseqdac tura skanayen-d, aṭas n tikkal, ugar ɣef yimal n wadig.

05

Wali urti n tezdayin d adeg n umahilⵡⴰⵍⵉ ⵓⵔⵜⵉ ⵏ ⵜⴻⵣⴷⴰⵢⵉⵏ ⴷ ⴰⴷⴻⴳ ⵏ ⵓⵎⴰⵀⵉⵍ

Tizegzewt n twaḥit tezmer ad d-tban seg lebɛid d talwit, maca yal tiferka yettwakerzen teqqen ɣer wayen i d-fren wid i tt-ikerzen d umahil-nsen. Ma yella afellaḥ iqbel ad k-id-yestqbel i tirza, steqsi amek i ttawḍen waman ɣer tferka-nni, amek ttwasuddus unekcum ɣer waman gar wid i ten-yesseqdacen, d wacu n lecɣal i yesɛan azal deg lweqt-nni n useggas. Ur ttɣil ara belli yal tawaḥit n Lezzayer tseqdac yiwen n unagraw.

Qqim ɣef yiberdan i ɣef temsefhamem, yerna eǧǧ bab n wurti ad d-yini ma yella tzemreḍ ad tennaleḍ kra seg ṣṣaba neɣ ad tɛerḍeḍ lbenna-s. Tirza s talwit tezmer ad tesɛu asegzi ɣef wallalen, ɣef ugezzum n yiseḍwan n yisekla neɣ ɣef useqdec n tili, maca ayen ara d-yettwasknen ilaq ad yeḍfer amahil n tidet, mačči ad yili d uskan i d-yettwasutren i tewlafin. Ma yella bab n wurti yefka-d kra i uznuzu, lqeḍyan srid seg-s yezmer ad d-yernu ɣer lexlaṣ iwulmen i tirza ideg k-id-yestqbel.

06

Err lewhi-k ɣer wayen ur nelli d ijdiⴻⵔⵔ ⵍⴻⵡⵀⵉ-ⴽ ⵖⴻⵔ ⵡⴰⵢⴻⵏ ⵓⵔ ⵏⴻⵍⵍⵉ ⴷ ⵉⵊⴷⵉ

Deg yidigan i d-yezzin i Beni Abbes, awalen i yelhan i ufham n wakal d erg, hamada d wadi: tamnaḍt n teɣaltin n ijdi, udmawen n tneẓṛuft yeččuren d iẓra, d abrid n waman i izemren ad yili war aman yettazzalen mi ara t-twaliḍ. Mačči d udmawen yemgaraden kan i ccbaḥa n tmuɣli. Talɣiwin-nsen yemgaraden ttɛawanent ad tfehmeḍ ayɣer iberdan, tinezduɣin d yimɣan ur ttwabḍan ara s yiwet n talɣa ɣef wakal, deg umkan n ubḍu-nsen s yiwet n talɣa deg tneẓṛuft akk am wakken ulac amgired gar yidigan-is.

Suter aḥbas deg yiwen n wadig ara k-yeǧǧen ad twaliḍ udmawen yemgaraden n wakal. Ad tettmuquleḍ seg yiwen ɣer wayeḍ yezmer ad ak-iselmed ugar wala ad tkemmleḍ s tkerrust ɣer daxel n yiwet kan n talɣa n wakal. Ur kecčem ara ɣer ubrid n wasif acku iban-d d aquran, ur seqdac ara adeg anda i d-yuder wakal, yellan war aḥraz, i wakken ad deg-s tenseḍ berra war aheyyi. Addad n tegnawt n tura d tmussni n yimezdaɣ sɛan azal, ula d tegnatin n tegnawt deg yidigan ur tettwaliḍ ara seg wanda telliḍ.

07

Bnu asafar ɣef uqqim, mačči ɣef ubeddel n yidiganⴱⵏⵓ ⴰⵙⴰⴼⴰⵔ ⵖⴻⴼ ⵓⵇⵇⵉⵎ, ⵎⴰⵞⵞⵉ ⵖⴻⴼ ⵓⴱⴻⴷⴷⴻⵍ ⵏ ⵢⵉⴷⵉⴳⴰⵏ

Aɣawas i d-nessumer da d ad tefkeḍ i wadig amezwaru n uqqim akud i yiwet n tikli n usissen, d yiwet n tuffɣa ɣer twaḥit neɣ ɣer teɣaltin n ijdi, uqbel ad truḥeḍ ɣer wis sin. Deg wadig wis sin, fren ayen niḍen ara teẓreḍ s telqay, deg umkan n wallus n yiwet n tuffɣa s tmuɣli niḍen kan deffir-s. Tirza n Taghit i yerren lwelha ɣer wudmawen n wakal tezmer ad teddu akken iwata d tirza ara k-yeǧǧen ad tissineḍ s telqay assaɣen gar uɣẓar d tnezduɣt n Beni Abbes.

Suter seg win i isuddusen asafar ad ak-d-yesken amek ara yessuddes isragen n wučči, asteɛfu d leqdicat ilaqen mi ara d-taweḍeḍ, ilmend n usiweḍ gar yidigan. Eǧǧ kra n wakud i lɛeṭla n tuffɣa neɣ i ubeddel n uɣawas, war ma truḥent-ak akk tirziyin n wadig i d-iteddun. Ma yella akud i tesɛiḍ ur iqedd ara i sin n yidigan s lehna, ad teqqimeḍ deg yiwen iwakken ad t-tissineḍ s telqay d afran yelhan, mačči d tirza ixuṣṣen i temnaḍt.

08

Issin tudert n medden gar tuffɣiwinⵉⵙⵙⵉⵏ ⵜⵓⴷⴻⵔⵜ ⵏ ⵎⴻⴷⴷⴻⵏ ⴳⴰⵔ ⵜⵓⴼⴼⵖⵉⵡⵉⵏ

Err yiwen n uḥric n tirza n temdint i umahil n tura d umbadal n yal ass. Asegzi n bab n tḥanut ɣef wanda i d-yekka yiwen n ufaris, neɣ awal n win ixeddmen tiɣawsiwin s ufus ɣef wamek i ttwaseggam yiwet n tɣawsa, yezmer ad ak-d-yefk ugar n tmussni wala awal war aɣbalu i d-yeqqaren belli kullec d aqbur. Suter tasiregt uqbel ad d-teṭṭfeḍ tiwlafin n medden, ur ttaǧǧa ara allal n tmuɣli n lebɛid n tkamiṛa ad yuɣal deg umkan n umeslay yid-sen ɣef leqbul-nsen.

Ma yella ttwassumren-ak-d aẓawan, tameɣra neɣ učči ɣer yiwen ara k-id-yestqeblen, steqsi iwakken ad tissineḍ acu n tegnit i d-ta. Ma ɛerḍen-k-id ad tiliḍ yid-sen, aya ur d-yemmal ara s yiman-is belli sserḥen-ak ad tsekleseḍ neɣ ad d-tessuffɣeḍ ayen i d-tsekleseḍ. Eǧǧ wid i k-id-yestqeblen ad d-ḥedden tiwtilin, yerna ur ttḥesib ara tadyant tadelsant d ayen ara k-d-heyyin yal iḍ s ḍḍmana. Azal-is deg temlilit iwulmen, mačči deg uḍman n uskan s yal ttawil war ma terriḍ lwelha ɣer tegnit-is.

09

Fren tuffɣa iwulmen tegnatin n tidetⴼⵔⴻⵏ ⵜⵓⴼⴼⵖⴰ ⵉⵡⵓⵍⵎⴻⵏ ⵜⴻⴳⵏⴰⵜⵉⵏ ⵏ ⵜⵉⴷⴻⵜ

Mmeslay d win i isuddusen asafar ɣef tallit n useggas, ɣef wayen i d-qqaren ɣef tegnawt ara d-yilin d yisragen n tuffɣiwin n yal ass, maca mi ara tnɣes tẓɣelt, ur ttɣil ara belli aya d ḍḍmana n laman deg yal taɣult. Steqsi ɣef tili, aman n tissit, ṭwalitat, udmawen n wakal i ɣef ara tedduḍ, d wamek ara tesneqseḍ teɣzi n tuffɣa ma tesriḍ. I yal win iwumi tuɛer tikli deg ijdi neɣ deg yiberdan ur nelli d imqadden, suter adeg n tmuɣli niḍen neɣ armud niḍen yettwasegzin s telqay, deg umkan n yiwet n tecreḍt tamatut i d-yeqqaren kan belli adeg iwulem i yal yiwen.

Senqed iwellihen unsiben n usafar, lasirans n usafar d wamek ttwaseggment tɣawsiwin tura deg temnaḍt, i teɣzi akk n ubrid ara tawiḍ. Msefhamet uqbel tuffɣa ɣef wanda d melmi ara k-id-awin, d usiweḍ n tuɣalin, yerna eǧǧ agraw ad yili yesɛa tamuɣli n tidet ɣef tzemmar n taywalt berra n temdint. Aɣawas yelhan akk n Saoura yettaǧǧ akud d ttawilat iqedden i wayen ur nettwarǧi, iwakken ad tferḥeḍ s yimgaraden gar twaḥiwin-is, mačči ad tent-tissineḍ ladɣa seg ṭṭaq n tkerrust.

Iɣbula d tɣuri-nniḍen

Imniren-a bnan ɣef yiglamen n tgemmi n UNESCO d FAO i nesenqed, isallen n tmeẓriwt n temnaḍin n Lezzayer, kra kan n yiɣbula-nniḍen n trakalt d yiwellihen unsiben n yinigen. Iɣbula-a ttaken-d asatal, mačči d isragen n ulday n wakud-a, neɣ d asentem n tilin n usiweḍ neɣ n tsiregt n unig. Senqed tikelt-nniḍen ayen yettwaheyyan akked wid yesɛan adabu ɣef waya d win i tferneḍ ad d-yesuddes anig-ik.

Iɣbula yettwasenqden

Ismawen n wid yessufɣen tiwlafin

Tugniwin ttwameẓẓyent, ttwabeddlent ɣer WebP; askan yezmer ad d-yesken aḥric kan. Ales n useqdec yeqqen ɣer turagt i d-yettwabedren.

Uɣal d asawen ↑